Oer-ambtenaar Menno Snel vertilde zich aan de Belastingdienst

Profiel De afgetreden Menno Snel werd gewaardeerd om zijn kennis, maar vond politiek nooit leuk.

Staatssecretaris Menno Snel woensdag in de Tweede Kamer, waar hij zijn aftreden bekendmaakte.
Staatssecretaris Menno Snel woensdag in de Tweede Kamer, waar hij zijn aftreden bekendmaakte. Foto David van Dam

Menno Snel moet in de afgelopen weken, in de slepende toeslagenaffaire bij de Belastingdienst, vaak woest zijn geworden. De D66’er die woensdagmiddag aftrad als staatssecretaris van Financiën, speelt wekelijks een potje zaalvoetbal en staat daar bekend als temperamentvol en bloedfanatiek. Als iets niet loopt zoals hij wil, kan hij tegen medespelers behoorlijk uit z’n dak gaan. En hij kan slecht tegen z’n verlies.

Het liep bij ‘zijn’ Belastingdienst bepaald niet zoals hij wilde. Bij de afwikkeling van de toeslagenaffaire kwam de fiscus voortdurend met geblunder in het nieuws. De Belastingtelefoon die een dag na het emotionele debat op 4 december drie uur eerder dicht ging – vanwege Sinterklaas. Gedupeerde ouders die na jaren wachten eindelijk een afspraak hadden op een belastingkantoor – die afspraak werd op het laatste moment verplaatst. Het summum van de blunders waren de gedupeerde ouders uit de regio Rotterdam, die op verzoek hun persoonlijke dossier kregen toegestuurd – dat dossier was grotendeels met zwarte lak onleesbaar gemaakt. Dat was de aanleiding om de staatssecretaris opnieuw naar Tweede Kamer te roepen.

Lees ook: ‘Ik zit door de Belastingdienst diep in de schulden’

‘Op hol geslagen fraudeaanpak’

Snel erkende bij zijn ontslagverklaring in de Tweede Kamer dat er „ontzettend veel niet goed is gegaan” , dat ontzettend veel ouders de dupe zijn geworden van „een op hol geslagen fraudeaanpak” en „een weinig menselijke aanpak van de manier waarop dat werd afgewikkeld”. Hij had dit dossier nog graag „met hart en ziel” zelf tot een goed einde willen brengen.

Dat was de reden dat hij twee weken geleden juist géén gehoor wilde geven aan de oproep van enkele oppositiepartijen om af te treden. Tegen Renske Leijten van de SP zei hij het belangrijker te vinden om verder te werken aan een oplossing voor de ouders. „Die komt geen meter dichterbij met een soort politieke daad.”

Inmiddels, zei hij woensdag, wist hij dat hij niet meer kon rekenen op steun van „een zo groot mogelijk deel van de Kamer” om het hardnekkige dossier van de toeslagen tot een goed einde te brengen. „Er moet politiek ruimte blijven om fouten te maken.”

Zijn besluit om af te treden was misschien wel zijn eerste politieke daad in zijn korte bestaan aan het Haagse Binnenhof. Want Menno Snel was niet zo politiek georiënteerd.

Toen hij in oktober 2017 door de huidige minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees werd gevraagd om staatssecretaris in het nieuwe kabinet te worden, moest Snel nog lid worden van D66. Koolmees wist alleen dat hij altijd op D66 had gestemd.

Snel (49) was uitgekozen om zijn deskundigheid, van financiën en fiscale zaken. Ook stond hij bekend om zijn enthousiasme voor het openbaar bestuur. Hij koos in de jaren negentig voor een ambtelijke carrière op het ministerie van Financiën. Hij liet een beter betaalde loopbaan in de commerciële bancaire sector schieten. Op het departement koos hij op enig moment vrijwillig voor een betrekking bij de afdeling fiscale zaken – voor veel ambtenaren niet de meest sexy afdeling van het departement. Snel vond het interessant en leerzaam. Later kreeg hij ook bestuurlijke ervaring als bewindvoerder bij het IMF in Washington (2011-2016).

Hij kijkt naar de agenda die anderen voor hem hebben geschreven en die gaat hij uitvoeren.

Renske Leijten Kamerlid SP

Meer ambtenaar dan politicus

Voor een nieuwe staatssecretaris van Financiën is het bestuurlijk gezien een pre als je het departement goed kent en ook verstand hebt van de inhoud van de dossiers. Daar werd Menno Snel ook alom voor geprezen, ook door de oppositie. Maar zijn gebrek aan politieke ervaring brak hem op. Voor veel kritische Kamerleden bleef hij te veel een ambtenaar. Een technocraat die de vele problemen die op zijn bordje lagen – niet alleen de toeslagenaffaire, er waren ook problemen met de erf- en schenkbelasting en, altijd, met de ict en personeelsaanwas – vooral bestuurlijk wilde oplossen. Hij hield geen rekening met de wensen van de Kamer. En voelde slecht of niet op tijd aan hoe de mensen in het land – voor hem de belastingplichtigen – tegen besluiten uit de Den Haag aankijken. Zoals Renske Leijten (SP) eens zei: „Menno Snel is geen politicus, maar ambtenaar. Hij kijkt naar de agenda die anderen voor hem hebben geschreven en die gaat hij uitvoeren.”

Ook een ander oppositie-Kamerlid, Henk Nijboer van de PvdA, miste bij Snel „politieke bevlogenheid”. Dat bleek bij het eerste grote dossier dat hij moest verdedigen: de omstreden afschaffing van de dividendbelasting. Nijboer: „Hij koos eerst voor de volle verdediging, en nadat het was ingetrokken zei hij ineens dat andere maatregelen beter waren. Daaruit blijkt niet echt zijn overtuiging.”

Ook op zijn ministerie zagen de mensen die nauw met Snel samenwerkten dat hij meer lol had in het ambtelijk overleg – het nadenken over grote dingen zoals het jaarlijkse Belastingplan met alle nieuwe fiscale wetgeving – dan het publieke en politieke aspect van de functie. Hij was weliswaar altijd goed gehumeurd en makkelijk benaderbaar. Maar het steeds maar klaar moeten staan voor de Kamer of de media, met een mening of een politiek oordeel, vond hij zwaar en niet leuk.

De laatste maanden was te merken dat het werken aan een oplossing van het toeslagendossier zwaarder werd. Het was hem aan te zien. Snel maakte, erkende hij dinsdagmiddag ook, zelf ook fouten. Soms pijnlijk zichtbaar en plein public. Zo zag hij in november bij een persconferentie over de compensatieregeling een journalist met hoofddoek voor een gedupeerde moeder aan. „Wat fijn dat u er bent.” En kreeg hij begin december de hoon van de publieke tribune over zich heen toen hij als loket voor ouders met vragen doodleuk de Belastingtelefoon suggereerde. Die was toen al weken slecht bereikbaar.

Luister ook naar deze eerdere aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Wie doodt het monster van de toeslagen?

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.