Kabinet en landbouwsector zijn het eens, maar waarover?

Stikstof Het kabinet sloot dinsdag een akkoord over stikstofmaatregelen in de landbouw. Maar lang niet iedereen is enthousiast. Vijf vragen over de afspraken.

Deelnemers aan het overleg maandag voor het Catshuis in Den Haag.
Deelnemers aan het overleg maandag voor het Catshuis in Den Haag. Foto Sem van der Wal/ ANP

Het kabinet sloot dinsdagavond een akkoord met een verzameling belangengroepen in de agrarische sector over stikstofmaatregelen in de landbouw. Toch leken niet alle deelnemers aan dit Landbouw Collectief zich in de afspraken te kunnen vinden. Een van de dertien leden, actiegroep Farmers Defence Force (FDF), maakte meteen duidelijk dat ze „nog lang niet” achter een definitief akkoord staat. „Een aantal voor FDF erg belangrijke zaken zijn nog niet uitonderhandeld.” Wat is er precies afgesproken? En vier andere vragen.

1 Wat is er precies afgesproken?

Het kabinet heeft met de agrarische sector afspraken gemaakt over het terugdringen van de stikstofdepositie, dat deel van de stikstofuitstoot dat neerslaat op de bodem. De landbouw is veruit de grootste uitstoter van stikstof in Nederland en dus moet een oplossing voor de stikstofcrisis ook voor een belangrijk deel daar gevonden worden.

Na weken van onderhandelen heeft de sector nu toegezegd minder eiwitrijk veevoer te gebruiken, de koeien vaker buiten te zetten en mest aan te lengen met water. In ruil daarvoor komt er geen gedwongen inkrimping van de veestapel. Ook mogen de boeren meepraten in twee adviescommissies: een die het verminderen van het aantal Natura 2000-gebieden onderzoekt en een die de stikstofdepositie meet.

Veel van wat is afgesproken, is de afgelopen maanden al door het kabinet aangekondigd. Volgens het ministerie dienen de afspraken vooral als „borging voor het Landbouw Collectief” dat er bijvoorbeeld geen gedwongen inkrimping van de veestapel komt.

Lees hier alles over de stikstofcrisis: Hoe is het stikstofprobleem ontstaan en 12 andere vragen

2 Waarover bestaat nog geen overeenstemming?

Het belangrijkste punt dat blijft liggen, is hoe de afgesproken maatregelen worden betaald. Het kabinet belooft dat het de boeren tegemoet wil komen in de kosten die de sector maakt om „duurzamer” te worden.

Het Landbouw Collectief stelt zelf dat in het eerste jaar 250 miljoen euro nodig is. Het kabinet wil eerst „per maatregel bekijken wat nodig is”, zo staat in een brief die minister Carola Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, CU) woensdag naar de Tweede Kamer stuurde. Eerder al liet premier Mark Rutte weten 500 miljoen euro vrij te maken voor de aanpak van de stikstofcrisis. Daarvan moet 250 miljoen euro naar natuurherstel gaan. „Maar we zeggen niet dat de overgebleven 250 miljoen euro per definitie naar de landbouwsector gaat”, stelt een woordvoerder van het ministerie. „Daarover moeten we nog afspraken maken.”

3 Staat de coalitie achter het akkoord?

Dat is nog maar de vraag. Schouten maakte namens het kabinet afspraken met de landbouwsector en maandag sloot ook premier Rutte nog aan voor een ontbijt op het Catshuis. Toch lijkt coalitiepartij D66 zich niet helemaal te kunnen vinden in de afspraken. Kamerlid Tjeerd de Groot vindt dat nu de suggestie is gewekt dat er „helemaal geen sprake meer is” van krimp van de veestapel. „Ik wil dat de minister daar afstand van neemt”, zei hij woensdag in een Kamerdebat over stikstof. „Ik lees het [akkoord, red.] als gespreksverslag en heb er kennis van genomen.”

De Groot veroorzaakte eerder ophef binnen de coalitie met zijn plan voor halvering van de veestapel. Volgens Schouten gaat het akkoord wel degelijk om „meer dan een gespreksverslag”.

4 Waarom wil het Landbouw Collectief dan toch naar de rechter stappen?

Het Landbouw Collectief wil een in 2017 aangekondigde regeling voor sanering van de varkenshouderijen bij het akkoord betrekken. Het kabinet wil de geuroverlast van dit soort bedrijven aanpakken en heeft daar al eerder 180 miljoen euro voor vrijgemaakt. Het Landbouw Collectief wil dat de stikstofuitstoot die met de sanering is bespaard, in het akkoord wordt meegenomen zodat huidige landbouwbedrijven meer stikstofruimte krijgen. Maar de CO2- en stikstofuitstoot die het kabinet met de maatregel wilde besparen, is grotendeels al opgenomen in eerdere RIVM-berekeningen over daling van de stikstofuitstoot en kan daarom voor een belangrijk deel niet opnieuw worden ingezet. De agrarische sector legt zich daar niet bij neer en wil er een oordeel over van de rechter.

5 Waren na het akkoord de demonstraties van woensdag niet overbodig?

Het hangt ervan af aan wie je het vraagt. Minister Schouten noemde de protesten „jammer” en land- en tuinbouworganisatie LTO vond ze „weinig zinvol”. De demonstranten zijn onderling ook niet eensgezind, vooral niet over tegen wie de acties gericht waren. Ze zijn boos op het kabinet, maar ook op de supermarkten die ervoor zorgen dat ze te weinig geld krijgen voor hun producten. Ze vinden het belangrijk „een signaal af te geven” en Nederland „wakker te schudden”, lieten ze via diverse mediakanalen weten.

Lees ook over de acties van woensdag: Bouwers en boeren protesteren met versnipperde blokkades