Het Libische wespennest wordt steeds internationaler

Slag om Tripoli Russische vliegtuigen, Soedanese huurlingen, Turkse drones, bemoeienis van de Emiraten, Egypte, Frankrijk, Qatar en Italië – steeds meer landen spelen een rol in de strijd in Libië.

Militairen van de door de VN erkende regering met wapens die zij zouden hebben veroverd op de strijders van generaal Haftar.
Militairen van de door de VN erkende regering met wapens die zij zouden hebben veroverd op de strijders van generaal Haftar. AFP

Met veel aplomb kondigde de Libische generaal Khalifa Haftar vorige week „de beslissende slag” om de hoofdstad Tripoli aan. Sindsdien wordt er weer stevig gevochten in met name enkele zuidelijke buitenwijken tussen Haftars manschappen en die van de door de Verenigde Naties erkende regering van premier Fayez Sarraj.

Het was niet voor het eerst dat de 76-jarige Haftar, die zelf leider van het land hoopt te worden, zo’n slotoffensief aankondigde. Dat deed hij ook al in april. Maar nadat zo’n tweeduizend mensen waren gedood en 150.000 op de vlucht waren geslagen, stond Haftar deze maand nog altijd voor de poorten van Tripoli.

Toch lijken zijn kaarten ditmaal beter te liggen. Een militieleider die Tripoli helpt verdedigen klaagde al eind november dat zijn tegenstanders superieur zijn in de lucht en veel nauwkeuriger schieten dan voorheen. Zijn woorden werden opgetekend door de Amerikaanse Libië-expert Frederic Wehrey die de frontlinie onlangs bezocht. „Voor het eerst is het denkbaar dat Haftar Tripoli inneemt”, schreef Wehrey in Foreign Policy, al voegde hij eraan toe dat dit nog geruime tijd kan duren.

Al sinds de val van het bewind van kolonel Gaddafi in 2011 heerst er chaos in Libië. Haftar beheerst inmiddels het oosten en het zuiden van het land. Sarraj heeft Tripoli en een deel van het westen in handen.

Scherpschutters

Dat Haftar er sterker voorstaat heeft hij vooral te danken aan zijn buitenlandse bondgenoten. Voorop Rusland, dat honderden leden van de aan het Kremlin gelieerde Wagner Groep naar Libië heeft gestuurd, onder wie scherpschutters. Ook zond Rusland vliegtuigen en artillerie. De Verenigde Arabische Emiraten leverden geavanceerde drones. Haftar kan verder rekenen op steun van Egypte en Frankrijk. Ook Jordanië helpt Haftar, terwijl hij eveneens assistentie krijgt van zo’n duizend Soedanese huurlingen.

Een van de mensen die Haftars opmars met argusogen volgen is de Turkse president Erdogan. Hij haalde daarom de banden aan met de regering van Sarraj en verklaarde eind november dat Turkije bereid was Sarraj militair te steunen. Inmiddels zijn er onder meer Turkse drones gesignaleerd aan de frontlinie. Sarraj kan daarnaast op steun rekenen van Qatar en politieke steun van Italië.

Zo lijken allerlei landen steeds verder betrokken te raken bij de strijd in Libië. Dat heeft ook te maken met bredere belangenconflicten in de regio, waarbij bijvoorbeeld landen die sympathiek staan tegenover de Moslimbroederschap, zoals Turkije en Qatar, partij kiezen voor Sarraj. Zo sloot Erdogan een pact met Sarraj, waarbij beide regeringen elkaars nogal ruim uitgevallen exclusieve economische zones in de Middellandse Zee erkenden. Dit leverde direct woedende protesten op van met name Griekenland en Egypte.

Syrische strijders

Intussen wees de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov er fijntjes op dat er in Libië nu ook ervaren Syrische strijders meevechten, die onder meer uit Idlib afkomstig zijn. Hoe komen zij daar? Vermoedelijk via Turkije. Ze lijken het Turkse antwoord op de huurlingen van de Wagner Groep, merkte de analist Kirill Semenov op in een artikel voor Al Monitor.

Ook de Verenigde Staten volgen de ontwikkelingen in Libië bezorgd. Vooral het feit dat ook Rusland zich nu zo nadrukkelijk met het land bemoeit, baart sommigen in Washington zorgen. President Trump sprak eerder echter zijn bewondering uit voor Haftar en lijkt niet voor een actievere rol in Libië te voelen.

Moskou houdt overigens zijn opties open. Het onderhoudt ook banden met de regering van Sarraj en de staatsoliemaatschappij. Ook bij andere buitenlandse belanghebbenden wegen de oliereserves van Libië, de grootste van Afrika, mee bij hun beleid.

Erdogan en de Russische president Poetin bespraken de toenemende spanningen in Libië dinsdag telefonisch. Volgens het Kremlin zijn ze het eens de hulp van de Verenigde Naties en ook Duitsland in te roepen voor bemiddeling.

Die zou dan gestalte kunnen krijgen bij een conferentie, die voor begin januari in Berlijn is voorzien. De vraag is of kanselier Angela Merkel, die onlangs waarschuwde dat Libië in een nieuw Syrië dreigt te ontaarden, succesvoller zal zijn dan haar collega’s tijdens soortgelijke conferenties in Parijs en Rome eerder. Maar de Duitsers hebben in elk geval zelf minder directe belangen in Libië.

Lees ook Is Khalifa Haftar een rancuneuze oude man of redder van Libië?