Familievete om de miljoenen van demente moeder

Financieel misbruik Alida Gans-Vischjager (94) heeft geldzorgen, maar weet dat niet. De demente vrouw is jaren bestolen door een zoon en diens vrouw. Het stel moet, na ingrijpen van haar andere zoon, van de rechter 3,5 miljoen euro terugbetalen.

Foto TailorMates

„Ronald en Rita hebben flink geld van mijn rekening gepakt”, krabbelt de 91-jarige Alida Gans-Vischjager in maart 2017 op een briefje. En daaronder: „Ronald en Rita flink aanpakken, alle testamenten ongeldig verklaren.” Ze stopt het briefje weg. Haar zoon Ronald of diens vrouw Rita, die haar de jaren daarvoor hebben verzorgd, mogen het niet zien.

In de maanden daarna neemt de dementie bij Gans-Vischjager de overhand. Nu, tweeënhalf jaar later, is ze 94. Ze herkent haar kinderen nog net, maar dat haar handgeschreven hartekreet een belangrijke rol speelt in verschillende pijnlijke juridische procedures, dringt niet meer tot haar door.

Ze weet evenmin van haar geldzorgen, waardoor er in de toekomst mogelijk geen geld meer is voor de 24-uursverzorging die zij thuis krijgt. Ook gaat het langs haar heen dat haar bewindvoerder, wiens taak het is haar financiële belangen te bewaken, net twee juridische procedures heeft gewonnen van Ronald en Rita.

Het stel moet bijna 3,5 miljoen euro terugbetalen omdat zij de bankrekeningen van Alida Gans-Vischjager hebben geplunderd, oordeelde de rechtbank Amsterdam een week geleden. Daarnaast moet Rita de „platina ring met peer geslepen diamant” (waarde: circa een ton) teruggeven. Rita’s verweer – dat ze die van haar schoonmoeder heeft gekregen en dat foto’s dat kunnen onderbouwen – gelooft de rechter niet.

Met niets begonnen

Ronald Gans (1957) is de jongste zoon van Alida Vischjager en Levi Gans. Hij heeft een oudere broer en zus, Eddy (1949) en Edith (1948). Ze groeien op in Amsterdam. Hun ouders zijn na de oorlog met niets begonnen, als verkopers van handschoenen op markten door het hele land.

Via een handschoenenwinkel op de Kinkerstraat breidt het echtpaar de handel uit, vooral in kleding. Winkel na winkel groeit het bedrijf, dat de naam Gako krijgt (van Gans Konfectie, of Gans en Ko – daarover verschillen de meningen). Gako werft klanten met de slogan „twee halen, één betalen”. In de jaren tachtig heeft de keten 35 winkels door heel Nederland en honderden personeelsleden.

In tegenstelling tot hun ouders, die de oorlog overleefden, groeien de kinderen Gans op in weelde. Eddy en Ronald studeren aan Nyenrode, halen een MBA in de Verenigde Staten. Ze gaan allebei bij hun ouders in de zaak, maar hun karakters liggen ver uiteen. Ronald heeft bravoure, kan goed tennissen en voetballen, praat makkelijk en houdt van uiterlijk vertoon en de nouveau-richestijl van zijn ouders.

Eddy is rustiger, ingetogener. Hij stottert als kind een beetje, al hoor je daar inmiddels weinig meer van. Anders dan bij zijn broer botert het niet tussen zijn vrouw en zijn ouders. Begin jaren negentig breekt Eddy met zijn vader. Hij wil niet langer voor het familiebedrijf werken en stapt over naar zijn eigen bedrijf – 06 Software Centre Europe, dat hij uitbouwt tot een succesvolle computerfirma. Zijn broer en zus ziet hij niet meer.

Kort na de breuk overlijdt Gako-oprichter Levi Gans en vijf jaar later gaat de pakkenwinkel op de fles. Het is het eind van een tijdperk. Dagblad Trouw schrijft daarover: „De man van nu met de dikke buik, de korte beentjes en de smalle beurs kan voor een pak niet langer bij Gako terecht.”

Ondanks het faillissement blijft de familie Gans welvarend. Eddy verdeelt zijn tijd tussen Nederland en de VS. Hij bezoekt zijn moeder met tussenpozen, terwijl Ronald en Rita om de hoek wonen in Amsterdam-Buitenveldert en veel met haar optrekken. Er zijn luxe skireizen naar Zwitserland, veelvuldig vakanties naar het familieappartement in Cannes.

Ronald blijft werkzaam in de confectie, voor DKNY, Oilily en Hans Textiel. In 2014 begint hij een pakkenzaak op een prestigieuze locatie aan de Amsterdamse Zuidas, The TailorMates, maar die komt al snel in financiële problemen. Ondertussen gaat de conditie van moeder langzaam achteruit en manifesteren zich de eerste tekenen van dementie. Ronald ontfermt zich over haar financiën.

Pand van 1,8 miljoen euro

Eddy Gans komt in september 2016 op het spoor van de malversaties van Ronald en Rita. Via zijn zus Edith krijgt hij een verklaring in handen van de huisarts van zijn moeder, waarin staat dat zij „handelingsonbekwaam” is. Het gekke is, schrijft zijn zus hem, dat moeder een maand daarvoor nog heeft ingestemd met de verkoop van een pand uit de erfenis aan de Amstelkade in Amsterdam. Opbrengst: 1,8 miljoen euro. Ronald had dat zelf geregeld.

Het briefje is voor Eddy de aanleiding om de confrontatie te zoeken met zijn broer en schoonzus, met wie hij dan al 25 jaar geen contact meer heeft. Eddy regelt, in een week dat Ronald en Rita niet in Nederland zijn, dat een geriatrisch arts zijn moeder bezoekt. Dat is een noodzakelijke stap om een bewindvoerder te kunnen benoemen, die Ronald moet vervangen als hoeder van de financiën van moeder.

Begin 2017 wordt een vertrouweling – de oude boekhouder van de familie Gans – benoemd tot bewindvoerder. Hij moet orde te scheppen in het papierwerk. Dat is het begin van een pijnlijke zoektocht door de boekhouding van de oude vrouw, waar Ronald een rommeltje van heeft gemaakt.

Een kledingwinkel in Breda van Gako, opgezet door het echtpaar Gans

Foto Stadsarchief Breda,

De bewindvoerder richt zich op de periode vanaf 2014 en stuit op honderden verdachte overboekingen, geldopnames, leningen, creditcardbetalingen en andere transacties van de rekeningen van moeder richting Ronald en Rita. Ook hun kinderen lijken mee te profiteren van oma’s kapitaal.

Een nauwgezette analyse van alle kappersbezoeken, dinertjes, vliegtickets, autoreparaties, opnames van cash geld en overschrijvingen levert opvallende inzichten op. Er is zeker 3,5 miljoen euro richting Ronald en Rita gegaan. In grote en kleine bedragen, zoals 13.402 euro voor parfum, 2.645 euro voor lingerie en meer dan 4.500 euro voor paardrijlessen voor een van hun dochters. Ook is tussen 2014 en 2017 met de ABN Amro- en Rabopassen van moeder voor ruim 362.000 euro gepind. Er zijn tonnen overgeboekt naar Ronald en Rita privé en tienduizenden euro’s naar de bv waarin Ronald zijn pakkenwinkel The TailorMates heeft ondergebracht.

Ook komen er in deze periode problemen met de Belastingdienst aan het licht. Ronald heeft voor zijn moeder een zogeheten inkeerprocedure gevoerd, waarmee er niet opgegeven geld dat in Zwitserland gestald stond, terug naar Nederland is gehaald. Maar de fiscus ontdekt dat niet al het geld is opgegeven en heft een boete – die moeder betaalt. Ronald heeft de niet opgegeven Zwitserse rekening leeggehaald, vermoedt de bewindvoerder.

Zijn laatste conclusie is al even pijnlijk: door alle opnames en overboekingen is de bodem van het vermogen van moeder in zicht. Daardoor is onduidelijk of zij thuis verzorgd kan blijven worden, wat haar uitdrukkelijke wens is.

Halverwege 2017 stapt Eddy naar een advocaat en doet aangifte tegen zijn broer. Ook de bewindvoerder komt in actie. Hij legt beslag op het vermogen van Ronald en Rita en vordert terugbetaling.

‘Een val uit jaloezie’

De afgelopen maanden is Ronald Gans vaak in het nieuws. Eerst gaat The TailorMates aan de Amsterdamse Zuidas failliet, daarna schrijft hij daar een boek over: Had ik maar naar mijn vrouw geluisterd. Er verschijnen grote kranteninterviews waarin hij uitgebreid vertelt over zijn falen en hoog opgeeft over zijn vrouw. In een lang radio-interview roemt hij de appeltaarten en de appeltaartenwebshop van Rita.

In zijn boek, dat Ronald regelmatig aanhaalt in de juridische procedures over de verdwenen miljoenen, wijdt hij een hoofdstuk aan de „familievete” met zijn broer. Hij beschrijft hierin hoe hij in juni 2017 tijdens een van zijn vele vakanties opeens niet meer kan pinnen, omdat beslag is gelegd op zijn bankrekening en andere tegoeden.

Ronalds analyse: het is allemaal de schuld van Eddy en zijn vrouw. Die hebben vermoedelijk „uit jaloezie” een val gezet voor Ronald en Rita en de bewindvoerder daarin meegelokt. Het zijn „smerige streken”, schrijft Ronald, met als doel: „Moeder van ons weren, vanuit de angst dat er anders niets meer voor hem overblijft”. Hij is bitter: „Je verwacht dit niet van een familie en zeker niet van een Joodse familie.”

Bijkomend probleem, schrijft Ronald: hij heeft minder tijd voor zijn zieltogende pakkenwinkel aan de Zuidas. Overal duiken problemen op, advocaten, beslagen en andere ellende. Allemaal dankzij Eddy.

Maar volgens Diederick Bonnerman, bewindvoerder van Alida Gans-Vischjager, doet het conflict tussen de broers niet ter zake. Sinds Bonnerman de bewindvoering overnam van de oude boekhouder van de familie moet hij de belangen van de demente vrouw bewaken. En die waren ernstig in het geding – zegt hij. Vandaar de terugvorderprocedure en vandaar de aangifte tegen Ronald Gans en diens echtgenote.

„Ouderen zijn vaak uiterst vatbaar voor financieel misbruik”, zegt Bonnerman, die met drie collega’s een kantoor heeft dat „executele en bewind” regelt voor financieel kwetsbare mensen. „In onze praktijk komen we geregeld familie of bekenden tegen die een oudere verzorgen, maar geen weerstand kunnen of willen bieden aan de verleiding.”

Het begint meestal klein, zegt Bonnerman: „Een bankpas die wordt meegegeven om boodschappen te doen, een kleine sponsoring. Maar als de verzorger bemerkt dat het makkelijk gaat, kan het uit de hand lopen. We komen kinderen tegen die met een gegeven volmacht hun ouders benadelen of proberen testamentair een betere positie te krijgen. In veel gevallen komt het niet uit en komt de dader er mee weg.”

En dan zit er maar één ding op: procederen. „Wij worden door de kantonrechter benoemd tot bewindvoerder of curator. Wij kunnen misbruik stoppen en aangerichte schade proberen te herstellen door middel van procedures, zowel civiel als strafrechtelijk.”

Gevoel van gerechtigheid

Medio december volgen twee vonnissen, beide in het voordeel van de bewindvoerder en Eddy en in het nadeel van Ronald en Rita. Op 12 december oordeelt de rechtbank Amsterdam dat zij de waslijst aan financiële klachten „onvoldoende hebben weerlegd”.

Dat Ronald en Rita „kennelijk in of omstreeks december 2018 van echt zijn gescheiden” doet daar niets aan af: zij zijn hoofdelijk aansprakelijk voor de bijna 3,5 miljoen euro die van de rekening van moeder is verdwenen, aldus de rechter. Ook moet de gouden ring met diamant worden teruggeven.

Een dag later volgt een vonnis van het Amsterdamse gerechtshof, in een zogeheten artikel-12-procedure waarmee Bonnerman en Eddy willen afdwingen dat het Openbaar Ministerie Ronald en Rita strafrechtelijk vervolgt. In eerste instantie wilde het OM niet met hun aangifte aan de slag, maar dat moet toch, oordeelt het Hof – onder meer op basis van verhoren van Ronald, Rita en Eddy door de politie.

Rita verwijst voor een reactie naar Ronald. Die zegt: „De rechtszaken zijn een schande, net als het feit dat dit nu in de krant komt. Dit is slecht voor de gezondheid van mijn moeder. Eddy heeft alles erbij gesleept om zijn gelijk te halen. Uiteindelijk gaat hij dit niet winnen. Ik zal alles weerleggen. Het geld is mij door mijn ouders toegezegd.”

Maar bij Eddy Gans overheerst een gevoel van gerechtigheid: „Ik ben blij met de vonnissen. Mijn moeder kan thuis blijven wonen en mogelijk worden de daders vervolgd. Ze hebben het allemaal zelf gedaan; daar kunnen ze niemand de schuld van geven. Tot eind 2016 wist ik niets van de malversaties. Het kwam op mijn pad en ik heb het uitgezocht en aangekaart. Niet vanwege het geld, maar omdat je dat niet doet – van je oude moeder stelen.”

Reageren? onderzoek@nrc.nl