Opinie

De Rijn wordt een regenrivier, tijd voor stuwen en sluizen

Transport In Rijn en Waal zal de waterstand vaker laag zijn. Om Rotterdam bereikbaar te houden is nu actie nodig, schrijven en .
De stuw bij Driel, bijgenaamd ‘De kraan van Nederland’, zorgt voor afvoer van het water van de Rijn via Nederrijn en Lek. Het stuwcomplex nabij Arnhem, op deze luchtfoto gezien in oostelijke richting, is gerenoveerd en gemoderniseerd. Naast de gesloten stuw een schutsluis voor de scheepvaart.
De stuw bij Driel, bijgenaamd ‘De kraan van Nederland’, zorgt voor afvoer van het water van de Rijn via Nederrijn en Lek. Het stuwcomplex nabij Arnhem, op deze luchtfoto gezien in oostelijke richting, is gerenoveerd en gemoderniseerd. Naast de gesloten stuw een schutsluis voor de scheepvaart. Foto Siebe Swart

De reis over de Donau stroomopwaarts werd halverwege gestaakt: het water stond te laag. Diezelfde zomer stond er ook in de Rijn zo weinig water dat schepen er niet volbeladen konden varen.

Op het zuidelijk halfrond zie je, op dezelfde breedtegraad vanaf de evenaar gerekend, hetzelfde. In Noord-Chili is het meer van Aculeo droog gevallen. De rivier San Pedro is historie. De mijnen verbruiken het laatste water bij het delven van lithium voor de batterijen van de elektrische auto die u van plan bent te kopen. In Botswana is nauwelijks nog water en de beroemde Victoria-watervallen in de Zambezi zijn een schaduw van weleer door klimaatverandering en het vernietigen van regenwoud.

Is dit ons voorland? Door het terugtrekken van de gletsjers en de opkruipende sneeuwgrens in de Alpen gaat regenval overheersen ten opzichte van smeltwater dat ’s zomers doorgaans een voldoende hoog peil in de Rijn garandeert.

Of klimaatverandering nu wel of niet de oorzaak is, doet er weinig toe – we hebben er hoe dan ook mee van doen. In de negentiende eeuw kwamen op de Rijn ’s zomers vaak zeer lage waterstanden voor. Door de bouw van vele stuwdammen met hun meren in de Alpen in Zwitserland werd de aanvoer van water naar de Rijn daarna beter gereguleerd. Ze vormden een extra buffer en zorgden voor een gelijkmatiger aanvoer van water op de Bovenrijn en daardoor op de Rijn in Duitsland en de Nederlandse armen van die rivier. De bevaarbaarheid was rond 1900 daardoor drastisch verbeterd.

Tegen hoge rivierafvoeren wordt van alles gedaan, rond lage afvoer is het stil

Die situatie verandert: zowel de hoog- als de laagwaters nemen toe. Voor de hoge afvoeren hebben diverse landen in het stroomgebied van de Rijn maatregelen genomen; in Nederland is dat het programma Ruimte voor de rivier. Enkele extreem grote afvoeren, zoals die in 1996 toen Nederland polders evacueerde, waren een wake-upcall.

Maar rond de lage afvoeren is het stil. De Rijn is de levensader voor bulk- en containervervoer voor de aanliggende landen. De in de Rijn uitmondende regenrivieren zoals de Neckar, Main en Moezel, zijn grotendeels gekanaliseerd. Bij droogte wordt hun afvoer beperkt door watergebruik voor diverse doeleinden. Slechts een beperkt debiet blijft beschikbaar als voeding voor de Rijn.

In Zwitserland zal men ook zuiniger worden met de afvoer vanuit de stuwmeren, omdat de aanvoer daar minder gelijkmatig wordt. De aanvoer van voedingswater voor de Rijn zal bij langdurige droogte dus steeds beperkter worden. En aan de kant van de afvoer naar zee zijn geen echte beperkende maatregelen genomen. Alleen met de Haringvlietsluizen kan in West-Nederland de waterstand enigszins worden beïnvloed.

Interview: ‘Het gaat om het voortbestaan van het land, hè’

Voldoende zomerafvoer

In Nederland vertrouwt men tot nu toe op voldoende zomerafvoer. Mocht die tegenvallen, dan wordt via de stuw in Driel, bij Arnhem, verhoudingsgewijs meer water naar de belangrijkste arm, de Waal, gestuurd om scheepvaart op de Waal mogelijk te houden, en naar de IJssel om het IJsselmeer te voeden. Naast de stuw in Driel werden er daartoe nog twee gebouwd bij Hagestein en Amerongen om de Lek bevaarbaar te houden.

Volgens de Green Deal die de Europese Commissie vorige week presenteerde moet 75 procent van het huidige wegtransport over spoor- en waterwegen gaan leiden. Dat betekent een sterke toename van het scheepvaartverkeer. Te meer reden om de bevaarbaarheid van Rijn en Waal bij lage afvoeren te verbeteren met stuwen en sluizen om Rotterdam als grootste haven van Europa bereikbaar te houden. Ook de IJssel zal van stuwen moeten worden voorzien om die bevaarbaar te houden.

De stuw- en sluiscomplexen in de Waal en de Rijn in Duitsland kunnen van dubbele sluizen worden voorzien die als communicerende vaten werken. De drukte met de scheepvaart is er groot. Door de schuttingen opwaarts en neerwaarts tegelijk uit te voeren kan waterverlies tot een minimum beperkt worden. De stuwen moeten zo ontworpen worden dat bij hoge en middelbare waterstanden er vrij scheepvaartverkeer mogelijk blijft.

Het bouwen van een aantal van deze sluis- en stuwcomplexen is een zaak van lange adem en kostbaar. De tijd om eraan te beginnen lijkt nu.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.