Bouwstop Boeing raakt hele Amerikaanse economie

Crisis Boeing staakt de productie van zijn 737 MAX-toestel. Doordat het niet mag vliegen, heeft de bouwer al 9 miljard dollar schade geleden. Dat bedrag zal verdubbelen, verwacht een analist.

Boeing 737 MAX-toestellen staan geparkeerd in Seattle, Washington, in afwachting van aflevering.
Boeing 737 MAX-toestellen staan geparkeerd in Seattle, Washington, in afwachting van aflevering. Foto Gary He/EPA

Met het besluit van Boeing de productie van vliegtuigen van het type 737 MAX voorlopig stil te leggen, is de slepende crisis rond het model in een kritieke nieuwe fase beland. De productiestop brengt niet alleen de Amerikaanse vliegtuigbouwer verder in het nauw, maar raakt ook honderden toeleveranciers in de Verenigde Staten en daarbuiten.

Maandag kondigde Boeing aan begin volgend jaar voor onbepaalde tijd de bouw te staken van 737 MAX-toestellen. Dit vliegtuigtype moet sinds maart wereldwijd aan de grond blijven na crashes in Indonesië (oktober 2018) en Ethiopië (maart 2019). Daarbij kwamen 346 mensen om.

De aankondiging betekent dat het einde van de crisis rond de 737 MAX, het bestverkopende toestel van Boeing, nog niet in zicht is. Het bedrijf werkt aan nieuwe software voor de besturing van het vliegtuig, waarmee beide rampen in verband zijn gebracht. Maar toestemming van de Amerikaanse luchtvaartautoriteit om weer met het toestel te vliegen, die dit jaar werd verwacht, is er nog niet.

„Boeing heeft zich duidelijk vergist in wanneer het toestel weer de lucht in zou mogen”, zegt Scott Hamilton, analist en directeur van luchtvaartconsultant Leeham Company in Seattle. „Nu duidelijk is dat deze kwestie in 2020 doorloopt, moest Boeing wel iets doen.”

Productieketen

De fabriek van Boeing in Renton, een voorstad van Seattle, waar de 737 MAX-vliegtuigen worden geassembleerd, wordt vanaf januari stilgelegd. Dat is zelden voorgekomen in het ruim honderdjarig bestaan van het bedrijf. „Op dit moment” vallen daardoor geen ontslagen, aldus Boeing. De ongeveer 12.000 werknemers worden bij andere delen van het bedrijf ingezet.

Niettemin is de drastische maatregel een gevoelige tegenslag voor Boeing. De crisis rond de 737 MAX heeft het bedrijf al ruim 9 miljard dollar gekost, en de schade loopt verder op. Met hoeveel moet eind januari blijken, bij de presentatie van de jaarcijfers. Daarnaast dreigt de crisis nu door te werken naar de wijdvertakte productieketen van het vliegtuig, waarvoor Boeing nog ruim 4.500 bestellingen heeft.

De aangekondigde stop kan de landelijke economische groei remmen, wellicht met enkele tienden van procentpunten

Die productieketen bestaat uit honderden toeleveranciers, in binnen- en buitenland, van kleine metalen onderdelen tot rompen en motoren. Aandelen in Spirit AeroSystems, dat rompen van de 737 MAX maakt, staan door de productiestop onder druk. Ook voor General Electric en het Franse Safran, die samen de motoren leveren voor de 737 MAX, is de maatregel een tegenslag. Als grote toeleveranciers hun productie terugschroeven, heeft dat weer gevolgen voor hun partners.

Daarbij rijst de vraag of die keten weer vlot kan worden opgestart. Volgens Hamilton heeft Boeing er belang bij toeleveranciers te helpen de crisis te doorstaan. „Ze moeten ervoor zorgen dat de keten gezond en stevig blijft” zegt hij. „En dat de productieketen klaar is om de productie te hervatten wanneer het zover is.”

Lees meer over de winstval bij Boeing door de problemen met de 737 MAX

Rem op nationale economie

Door Boeings status als industrieel boegbeeld van de Verenigde Staten en zijn positie als de grootste industriële exporteur van het land, hebben de problemen rond de 737 MAX effect op de hele Amerikaanse economie. Volgens persbureau AP is de omzet van de Amerikaanse luchtvaartsector in het jaar sinds oktober 2018 met 17 procent gedaald tot ruim 106 miljard dollar, deels door de verminderde productie van de 737 MAX. De aangekondigde stop kan grotere gevolgen hebben en de landelijke economische groei remmen, wellicht met enkele tienden van procentpunten.

Tot nu toe hadden toeleveranciers niet veel last van de crisis bij Boeing. Het bedrijf bleef de MAX produceren, in de veronderstelling dat luchtvaartmaatschappijen er snel weer mee zouden mogen vliegen. In april bracht de fabrikant de maandproductie weliswaar terug van 52 tot 42 exemplaren, maar de levering van onderdelen ging onverminderd door.

Zo’n 400 toestellen staan inmiddels in de regio Seattle gestald, klaar voor aflevering aan de luchtvaartmaatschappijen die ze hebben besteld. Die aanzwellende vloot werd volgens waarnemers onhoudbaar en is een belangrijke factor bij het besluit de productie stil te leggen. Want de vliegtuigen moeten worden onderhouden, en vliegklaar gemaakt als ze de lucht in mogen.

De vraag blijft wanneer dat is. Eerder voorspelde Boeing dat de 737 MAX in de zomer van 2019 weer zou vliegen – daarna in het najaar, en toen weer vóór 2020. Luchtvaartautoriteit FAA heeft Boeing gemaand geen streefdatum meer te noemen. De haast om het toestel op de markt te brengen zou indertijd al ten koste van de veiligheid zijn gegaan. FAA-hoofd Stephen Dickson heeft nog eens benadrukt dat zijn instelling bepaalt wanneer de 737 MAX weer vliegt, niet Boeing. Buiten de VS moeten luchtvaartautoriteiten van andere landen akkoord gaan.

Luchtvaartmaatschappijen stellen hun plannen intussen bij. Southwest Airlines, een van de grootste afnemers van de 737 MAX, gaat ervan uit dat de toestellen op zijn vroegst in april weer mogen vliegen. Ook American Airlines rekent op het voorjaar van 2020.

Analist Hamilton meent dat het vliegverbod nog wel twee tot zes maanden kan duren. De financiële schade voor Boeing zal volgens hem zeker verdubbelen. Toch gaat hij er nog steeds van uit dat Boeing de crisis doorstaat. „Pas als dit voortduurt tot in het derde of vierde kwartaal van 2020, zonder dat het vliegtuig weer de lucht in mag, is er echt reden tot zorg.”