Boeren gaan van hard tot radicaal

Boerenorganisaties Wie heeft nog grip op Mark van den Oever en zijn Farmers Defence Force? De achterban is verdeeld maar houdt dat liever intern.

Foto Koen van Weel / ANP

Wie de site van Farmers Defence Force opent, krijgt de indruk van een geoliede machine. Er zijn mokken en mutsen, hoodies en jassen te koop en de beweging publiceert aan de lopende band fraai vormgegeven statements. Tegelijk loopt er nog een crowdfundcampagne.

De kosten liepen de laatste dagen volgens de organisatie namelijk snel op, vanwege de rechtszaak die de verzamelde supermarktleveranciers tegen hen hadden aangespannen. De voorzieningenrechter in Lelystad besliste dinsdag dat de boeren niet de bevoorrading van supermarkten mogen platleggen. Actiegroep Farmers Defence Force tekende hoger beroep aan.

FDF bestaat slechts uit acht vrijwilligers. De stichting werd afgelopen oktober in allerijl uit de grond getrokken. Eén van de bestuurders, de Brabantse twintiger Jess Freedom, („mijn echte naam”) zwaaide deze week af, „omdat ik ook weer aan het werk moet”. Met pijn in het hart, dat wel, „want het geeft een onbeschrijflijk machtig gevoel om deel uit te maken van zo’n stoet trekkers.” En, met trots: „Wie heeft er nu ooit met zijn achten 30.000 man op de been gekregen? We hebben geschiedenis geschreven.”

Vergelijking met Joden

Freedom (26) was de afgelopen maanden fulltime in touw om de actievoerende achterban via chatgroepen in het gareel te houden. Soms door zo’n honderd boeren terug te fluiten, die ’s nachts patrouilles uitvoerden uit vrees voor stalbezettingen. „Vals alarm”, wist zij. „Dierenactivisten kondigen hun acties echt niet aan.” Dan weer door boeren op te trommelen om paraat te staan. Bij het RIVM, bij provinciehuizen, het Catshuis en de rechtbank: het trekkerleger van FDF was overal waar over boeren werd gesproken en besloten.

Afgelopen week kwam FDF in opspraak omdat ‘voorman’ en oprichter Mark van den Oever in het provinciehuis van Noord-Brabant de situatie van Nederlandse boeren met die van de Joden in de Tweede Wereldoorlog vergeleek. Dat hij zo nu en dan verbaal uit de bocht vliegt, ziet Freedom ook.

Lees ook het interview met Mark van den Oever:'Wij boeren krijgen altijd de schuld

„Maar boeren zijn écht niet agressief. Ook Mark niet. Zo komen ze soms over, omdat het voortbestaan van hun sector hun emotioneel raakt. Het gaat om het voortzetten van het bedrijf van hun ouders en grootouders; om de toekomst van hun kinderen. Als je dat combineert met een gebrek aan slaap na maanden actie zeg je soms dingen die je misschien niet zo bedoeld hebt, maar die wél ergens op slaan.”

In vaak emotionele betogen lieten ook andere actievoerders weten achter Van den Oever te blijven staan. De ervaren Friese actievoerder Sieta van Keimpema (Dutch Dairymen Board) zei in twintig jaar actievoeren nog nooit een boer als Van den Oever te hebben ontmoet. Ze blijft vierkant achter hem staan. „Eenheid onder boeren, vuur, elan en gevoel voor eigenwaarde: nog nooit gingen we zo vastberaden vóóruit. Nog nooit werd er zo rekening gehouden met onze sector. En dat begon in Brabant. Dat begon bij Mark.”

Partijen die wél tegen de uitspraken ageerden, zoals land- en tuinbouworganisatie LTO, moesten dat bekopen met honderden boze reacties vanuit de FDF-achterban. De teneur is dat zij als belangenbehartigers de afgelopen decennia hebben verzaakt en dat de tijd van sympathieke publieksacties en stille diplomatie voorbij is. Tegelijk zei 71 procent van ruim 5.000 geënquêteerde LTO-leden het gescherm met harde acties van FDF helemaal niets te vinden. Boeren blijken dus verdeeld, maar vallen elkaar liever niet af in het openbaar.

Voorzichtig met kritiek

Ook de Edese schapenhouder Bart Kemp (42), voorman van Agractie – de andere nieuwe protestgroep, die dit najaar als gevolg van de stikstofuitspraken van D66-Kamerlid Tjeerd de Groot ontstaan is – is voorzichtig in zijn kritiek. Omdat die volgens hem weinig uithaalt. „Het zijn jonge, fanatieke honden, met hun eigen methodes en doelen. We spreken ze intern aan op hun acties en uitspraken, maar of ze daar wat mee doen is vers twee.”

Terwijl zijn organisatie op de Dam een boerenbrunch organiseerde om in gesprek te gaan met Amsterdammers, trokken de FDF-ers van het provinciehuis naar Eindhoven Airport. Kemp maakt zich zorgen: „We moeten proberen te voorkomen dat zij afbreken wat wij aan het opbouwen zijn.”

Agractie en FDF maken samen deel uit van het Landbouw Collectief, dertien organisaties die in gesprek zijn met het kabinet over een uitweg uit de stikstofcrisis. Volgens Kemp is in de onderhandelingen het onderste uit de kan gehaald. „Wij vonden de onderhandelingen met het kabinet in elk geval erg constructief.” Maar FDF nam woensdag in een verklaring afstand van de afspraken met het kabinet. „FDF moet druk blijven uitoefenen,” schrijft de actiegroep.

Waar de meeste boeren stilletjes of uitgesproken afstand zoeken van FDF, gaan de aangekondigde acties voor anderen juist niet ver genoeg. Zo heeft sinds 6 oktober de Steungroep Boeren & Burgers zich achter FDF geschaard; een Facebookgroep met ruim 173.000 leden.

Waar oprichter Jan Huzen vorige week nog naar buiten trad met een persbericht waarin gesuggereerd werd dat FDF geld achterover zou drukken omdat de stichting geld op privérekeningen liet storten, kiest ook de 48-jarige Drentse hekkenbouwer nu voor de weg van berusting.

Zijn opstand tegen FDF kwam hem op „honderden”’ boze mails en telefoontjes te staan. „Met de actie voor de deur kies ik er maar voor om verder te zwijgen. Eenheid staat nu voorop.”

‘Politieman die een boer doodschiet’

Hoewel hij FDF liever niet afvalt, vreest Huzen dat de acties van woensdag niet hard genoeg zijn. „Je mag niet oproepen tot geweld, je mag het zelfs niet wensen, maar ik ben ervan overtuigd dat alleen een incident, zoals een politieman die een boer doodschiet, het tij kan keren. Er moet een onbeheersbare situatie ontstaan, waardoor de overheid met de handen omhoog tegen de muur komt te staan. Alleen dan zal er echt iets veranderen.”

Met zijn ‘leger’ Facebook-leden vertegenwoordigt ook Huzen een bepaalde macht. „Ik hoef maar even te roepen dat de maat vol is en dat ze zich morgen ergens moeten verzamelen, of ze staan er.”

Zoals gematigde boerenorganisaties Farmers Defence Force niet helemaal in de hand hebben, kan FDF de steun van deze en aanverwante steungroepen niet controleren. Huzen: „Je kunt 20 mensen al niet in de hand houden, laat staan 20.000.”