‘Als zij zich slecht voelde, voelde ik mij ook slecht’

Raemon Sluiter Vier jaar was Raemon Sluiter coach van tennisster Kiki Bertens, die in mei van dit jaar vierde van de wereld werd. In november verbrak ze de samenwerking. Een bittere pil – én een opluchting.

Foto Lars van den Brink

Raemon Sluiter zit thuis in zijn appartement in het Rotterdamse Hillegersberg, in een grijze trainingsbroek, zicht op de tv. Het is vrijdag 20 september 2019. Er staat al uren tennis op. Magda Linette tegen Kirsten Flipkens, twee onbekende speelsters. „Zit ik met mijn malle muil gewoon te kijken. Ik kijk alles.”

Sluiter is verkouden en zit niet helemaal lekker in zijn vel. Af en toe kijkt hij naar links, naar zijn telefoon. Hij hoopt op bericht uit Osaka, Japan.

Daar bevindt Kiki Bertens zich, de Nederlandse toptennisster die hij sinds najaar 2015 coacht. Twee weken eerder, begin september, hebben ze besloten de samenwerking tijdelijk te onderbreken. Sluiter is wel „op afroep” beschikbaar. Hij kan ieder moment moeten vertrekken richting Azië, waar Bertens verschillende toernooien speelt.

Zijn telefoon licht op. Bericht van Bertens, voor het eerst sinds lange tijd. Sluiter leest in stilte. En zegt dan: „We kunnen het gesprek afmaken, ik hoef niet in te pakken.”

Dit interview zou gaan over de succesvolle samenwerking tussen Raemon Sluiter (41) en Kiki Bertens (28). Het zou gaan over de groei die zij onder zijn leiding doormaakte. 93ste van de wereld stond Bertens toen Sluiter met haar begon te werken, vier jaar geleden. Bijna niemand voorzag destijds dat zij de wereldtop zou halen.

De afspraak was om Sluiter daar in de tweede helft van 2019 een aantal keer over te spreken.

Hij houdt zich eraan, in een voor hem verwarrende tijd. Twee maanden zit Sluiter in onzekerheid – tot Bertens begin november bekendmaakt dat zij afscheid van hem neemt.

 

Champagne

Doe maar champagne, zegt Raemon Sluiter als de stewardess vraagt wat hij wil drinken. Het is februari 2019. Hij zit net goed voor de vlucht van Dubai naar Amsterdam. Bertens kijkt hem verbaasd aan. Sluiter drinkt bijna nooit alcohol. Bertens heeft in Dubai verloren van Viktoria Kuzmova en Sluiter weet het even niet meer. „Shocking”, noemt hij haar optreden. Om haar wakker te schudden én duidelijk te maken dat hij er ook mee zit, neemt hij champagne. „Slechter dan dit kan het in ieder geval niet worden.”

Het is de tweede en laatste keer dat hij drank bestelt na een nederlaag van Bertens. In oktober 2017 in Linz doet hij het ook, aan de bar bij de Mexicaan, als de samenwerking voor het eerst op breken staat. Bertens mist in die periode de motivatie, blijft na nederlagen soms dagen in bed liggen en twijfelt of ze nog verder wil met haar carrière, vertelt ze in interviews.

Die crisis overleven ze. Door te praten, elkaar te bevragen. Het bracht haar ver. Met als bekroning Madrid, mei 2019: haar grootste toernooizege én de vierde plaats op de wereldranglijst, de hoogste ranking ooit voor een Nederlandse tennisster.

Sluiter sliep nauwelijks die nacht, in Madrid. „Waar ik normaal mijn blik op oneindig heb, was het daar zoiets van: fuck, nummer vier van de wereld, wow.”

Nu, in september, vier maanden later, is het perspectief volledig anders. Ze zitten in een impasse. Sluiter wil „de diepte in” na een zeer teleurstellende US Open, waar Bertens in de derde ronde met 6-2 en 6-3 verloor van de Duitse Julia Görges. Al langer wil hij videoanalyse toevoegen aan zijn coaching: het terugkijken van wedstrijdbeelden om te leren van spelsituaties. Zij wil dat niet omdat het haar, zo zegt ze in een persgesprek, momenteel te veel „energie” kost.

Op eigen voorstel blijft Sluiter thuis. In zijn plaats reist tweede coach Elise Tamaëla mee naar de toernooien in Azië.

 

Excuses in het Chinees

„Het gaat mij om die laatste stap, die laatste paar procent”, zegt Sluiter. De stap naar de absolute top, naar nummer één of een grandslamzege. Maar dan moet er in zijn ogen een aantal dingen veranderen, of op zijn minst bespreekbaar worden.

Bertens heeft naar eigen zeggen waarschijnlijk nog maximaal vier jaar tennis voor de boeg, en Sluiter wil dat ze helder krijgt: waarom speel ik nog, wat wil ik nog bereiken? Wat is het plan voor die laatste stap, áls ik die wil maken? In het verlengde daarvan: Sluiter ziet dit jaar een bepaalde gelatenheid in sommige duels, zoals tegen Görges, tegen wie Bertens weinig vechtlust toonde. Dat baart hem zorgen. „Is het verzadiging?”

En hij heeft soms problemen met haar houding op de baan, zoals wanneer ze zich openlijk ergert aan ballenjongens en -meisjes, of aan het publiek. In het Chinese Zhengzhou laat Bertens demonstratief twee lege waterflesjes op de grond vallen als een ballenjongen niet direct klaar staat om ze aan te pakken. Sluiter ziet het op tv. „Ze weet dat ze een megaprobleem zou hebben als ik daar langs de baan zou zitten.” Dan zou hij erop staan dat Bertens na de partij bij de ballenkinderen haar excuses aanbiedt. „In het Chinees.”

Maar hij is thuis en kan niet ingrijpen. Soms ligt hij uren te malen op de hoekbank, in joggingbroek. Onmachtig. Hij is nog onderdeel van het begeleidingsteam, maar eigenlijk ook niet meer. Hij vraagt zich af: was het wel slim om thuis te blijven?

Van haar kant blijft het stil. Hij denkt: moet ik nu de deur openbreken? Maar hij wil juist dat zíj het initiatief neemt. „Dat is de kern: het moet van haar komen, dat is cruciaal voor haar carrière.”

Hij weet: ze praat niet makkelijk. Over haar gevoelens en over de kwesties die hij wil bespreken, zoals haar houding op de baan. „Ik heb het altijd uit haar willen trekken. ‘Geef me nou informatie, vertel me waarom je je voelt zoals je je voelt.’ Want op het moment dat je me dat vertelt, heb je een hele goede aan mij.”

Foto Lars van den Brink

Het kan zijn dat hij te veel van haar vraagt, dat ze haar top al bereikt heeft – dat ze fysiek, mentaal en technisch aan haar limiet zit. Sluiter: „Maar ik weiger mij daarbij neer te leggen.” Want hij denkt dat zij de potentie heeft om nummer één te worden.

Bertens is „als speelster en als mens” gegroeid onder Sluiter, zegt ze zelf in interviews. Van een schuchtere, jonge vrouw met faalangst en weinig zelfvertrouwen heeft ze zich ontwikkeld tot een speelster die zich al twee jaar staande houdt in de top-10. „Ik ben een kamer met rotzooi binnengelopen en ik denk dat ik heel veel opgeruimd heb”, zegt Sluiter. „Maar er zullen altijd nog een paar dingetjes liggen.”

De persoonlijke ontwikkeling is voor hem het duidelijkst zichtbaar in de eerste wedstrijd dit jaar, in Brisbane, Australië. Bertens wisselt daar op de baan zonder gêne van shirt. De voorgeschiedenis: zij wilde nooit tegen hem zeggen wat haar gewicht was, vond zichzelf te zwaar. „Dat is altijd een issue geweest. En dan trek je nu in een redelijk gevuld stadion een droog shirt aan, terwijl je in sport-bh staat. En iedereen mag dat zien. Daar dacht ik: wat ben jij gegroeid.” Met tranen in de ogen zit Sluiter op de tribune.

In de periode vóór hun breuk merkt Sluiter dat zijn woorden niet altijd meer binnenkomen. Op een maandag in oktober krijgt hij bezoek van Bertens, voor overleg. Sluiters vriendin (en voormalig top-hockeyster) Fatima Moreira de Melo is er ook bij, net als Remko de Rijke, partner en fysiotherapeut van Bertens. „Als de emoties hoog oplopen, is Fatima iemand die de rust kan bewaren”, zegt Sluiter. Zij is zijn klankbord. „Iedere noemenswaardige situatie die zich met Kiki voordoet, bespreek ik met haar.”

De vier zitten aan de eettafel, drinken thee. Bertens vertelt hem dat ze zich „rustiger” voelt onder de meer geduldige Tamaëla, en ze noemt nog enkele punten die Sluiter beter had kunnen aanpakken. Het overleg voelt ongemakkelijk voor Sluiter – alsof een vriendinnetje het uitmaakt. „Lastig voor haar, lastig voor mij.” Hem wordt daar duidelijk dat het einde van de samenwerking onafwendbaar is, al spreken ze af dat ze twee weken later nog zullen bellen.

Dat doet Bertens. Vanuit het Chinese Zhuhai, per FaceTime, vertelt ze dat ze met hem stopt. Het gesprek duurt een kwartier. Het voelt voor hem als een „opluchting”, na de onzekere tijd. Al had hij zelf best door willen gaan – onder zijn voorwaarden.

 

Poekie

Eind november, Sluiter zit op de bank. Hij aait zijn hond. Poekie, uit een Spaans asiel. „Een vuilnisbakkie.” Ze wilden al langer een hond, maar nu hij vaker thuis is, kan het eindelijk.

Hij is opgewekt, ontspannen. „Ik ben rustiger dan ooit.” Hij heeft de laatste vijftien jaar moeilijk balans kunnen vinden in zijn leven. Eerst rond het afsluiten van zijn eigen carrière als professioneel tennisser. Vervolgens met een depressie, na het overlijden binnen twee jaar tijd van zijn oma, zijn vierjarige nichtje en zijn opa. En de afgelopen vier jaar stond alles in het teken van Bertens.

Het zit in zijn karakter: hij bijt zich ergens in vast, kan er helemaal in opgaan, met het risico dat hij zichzelf kwijtraakt. „Mijn empathie is mijn kracht, maar ik moet mijzelf er niet in verliezen. Dat is het randje waarop ik heb gebalanceerd met Kiki. Als zij zich echt slecht voelde, kon ik mij ook slecht voelen.”

Er zit iets dubbels in het karakter van Sluiter. Hij lijkt alles onder controle te hebben, weet wat hij wil, spreekt dat duidelijk uit. Maar tegelijkertijd typeert hij zich als iemand met angsten, die er moeite mee heeft om de stap naar het onbekende te zetten. Hij kan niet zwemmen, is bang voor water. Hij heeft vliegangst, kan in de lucht niet slapen. De eerste keer dat hij rijles nam, zat hij trillend achter het stuur. Geld overmaken via internetbankieren kan hij pas sinds kort.

Vriendin Fatima mengt zich vanuit de badkamer in het gesprek. „Hij is stug!” Onbuigzaam, bedoelt ze – maar het slaat ook op zijn werkhouding. Sluiter, opgegroeid in een Rotterdams middenklassegezin, heeft het van zijn vader. „Niet zeiken, stug doorwerken.”

Ruim tien jaar geleden belandde Sluiter in een crisis. Zijn nichtje had een hersentumor, Sluiter was zes dagen per week tot ’s avonds laat bij het gezin van zijn broer om hen te helpen en reed vervolgens langs de McDrive om zich uit ellende vol te eten. „Ik heb totale roofbouw gepleegd, mentaal en fysiek.”

Hij zocht geen psychologische hulp nadat zijn nichtje in 2008 was overleden. Een jaar later stopte hij definitief met tennis. Hij hing op de bank, de jaloezieën gesloten. „Dat je dan effe van het padje bent en het niet meer weet, is logisch. Maar dat ik er vervolgens vier tot vijf jaar over heb gedaan om bij een psychiater terecht te komen, heeft alles te maken met de stugheid die Fatima bedoelt.”

 

Dat ik er jaren over deed om bij een psychiater te belanden, heeft alles te maken met mijn stugheid

 

Zijn vriendin dwong hem uiteindelijk hulp te zoeken. Maar de kwetsbare kant blijft hij houden. „Ik sta vrij zwaar in het leven”, zegt hij al tien minuten na aanvang van ons eerste gesprek.

Nu zegt hij: „Mijn valkuil als ik mij mentaal minder voel: ik ga vreten. Was ik de hele dag redelijk bezig bij Kiki, trok ik ’s avonds de minibar met snacks leeg.” Nu hij veel thuis is, eet hij gezonder. Vijf dagen op rij heeft hij suikervrij gegeten.

Hij wil zich bezinnen, het onbekende ontdekken. Alles ligt open. Een wereldreis maken, een boek schrijven, een sabbatical nemen, eventueel een gezin beginnen.

„Dóén wat we nú kunnen. Het kan, we hebben het geld om een paar jaar niet te hoeven werken.” Mocht hij in 2020 een speler gaan begeleiden, dan zou het alleen parttime zijn. En hij kan er nu meer zijn voor zijn moeder, die herstellende is van borstkanker en door een zware periode gaat.

Hij praat onbewust al in verleden tijd over Bertens. „Fatima zegt terecht, en dat is geen verwijt naar Kiki: ik ben blij dat ons leven niet meer om Kiki draait. Zo was het wel, met de manier waarop ik werk. Nu is het tijd voor mij, tijd voor ons.”

 

Het jaar in tien interviews