Opinie

Tweede Kamer, laat eigen integriteit niet aan vrijwilliger over

Politiek Toezicht op naleving van de eigen integriteitsregels moet grondiger, schrijft .
Foto David van Dam

Eind november lanceerde het presidium van de Tweede Kamer een nieuwe gedragscode en kondigde Kamervoorzitter Khadija Arib de komst van een onafhankelijke adviseur aan, die Kamerleden moet ondersteunen bij integriteitskwesties. De vraag is nu al of dit integriteitsbeleid van de Kamer gaat werken.

Oud-griffier Jacqueline Biesheuvel-Vermeijden moet de functie van adviseur vanaf 1 januari gaan vervullen. Ze is nog niet begonnen, of er ligt al een kwestie op haar bord. GroenLinks wilde de verblijfskostenvergoeding van het eigen Kamerlid Isabelle Diks aan haar voorleggen. De oud-wethouder van Leeuwarden ontving sinds haar Kamerlidmaatschap in totaal 46.000 euro, omdat ze in Leeuwarden stond ingeschreven. In werkelijkheid zou ze vooral in Den Haag hebben gewoond. De partij kreeg lik op stuk van de Kamervoorzitter: hiervoor is de adviseur niet bedoeld.

De Tweede Kamer heeft jarenlang nodig gehad om tot aanscherping van haar integriteitsbeleid te komen. Telkens werden beide Kamers van de Staten-Generaal erop aangesproken door de Group of States against Corruption (GRECO) van de Raad van Europa. Vaak met tegenzin, en soms zelfs terugkomend op eerdere toezeggingen, kwam het uiteindelijk tot de aanstelling van een adviseur van de Tweede Kamer met een onafhankelijke positie.

Nog vorig jaar was de bedoeling van de Kamer dat de adviseur ‘bescherming tegen onterechte beschuldigingen’ zou bieden. De werkgroep Integriteit van de leden van de Tweede Kamer schetste hoe Kamerleden in eerste aanleg vertrouwelijk en schriftelijk advies moesten kunnen vragen: „De enige die een aan een lid gericht advies openbaar kan maken is het lid zelf.”

De verwachtingen van de werkgroep waren hogelijk naïef. De adviseur moet een geanonimiseerd jaarverslag uitbrengen. Hoe is in het geval van Diks te verwachten dat de „advisering die in het afgelopen jaar is gegeven […] niet tot een persoon herleidbaar (moet) zijn”? Volgens een woordvoerder van GroenLinks gaat Diks het advies „natuurlijk openbaar maken”. Diks zelf wordt weinig keus gelaten.

Onbezoldigd adviseur, geen rechter

GroenLinks wil vervolgens op basis van het advies bepalen of Diks iets te verwijten valt. Arib zette daar een streep door. De adviseur moet Kamerleden de integriteitsregels en de toepassing ervan uitleggen, maar is geen rechter.

Daarnaast werkt de adviseur, voor een periode van zes jaar benoemd, onbezoldigd. Met het aantal integriteitskwesties van afgelopen jaren in het achterhoofd (woonplaats Dion Graus, vergoeding Theo Hiddema, wachtgeld Klaas Dijkhoff, etc.) is de vraag hoe houdbaar dat is. Het komt ook weinig professioneel over dat advisering, verslaglegging en het doen van aanbevelingen tot verbetering van de integriteit van de Tweede Kamer als liefdewerk oud papier worden beschouwd.

De Tweede Kamer was met de aanstelling van een vertrouwenspersoon voor integriteitszaken de Eerste Kamer voor; daar werd dinsdag Carla Verwoerd aangesteld. In het voordeel van de senaat spreekt echter dat werving en selectie heeft plaatsgevonden. Niets ten nadele van oud-griffier Biesheuvel, maar selectie en benoeming door (slechts) het presidium van de Tweede Kamer verdragen zich niet met openbaarheid, verantwoording en gelijke benoembaarheid als kernwaarden van integriteit.

Voorzitter of commissie moet oordelen

Ik voorspel dat binnen de kortste keren de Tweede Kamer zal inzien dat het integriteitsbeleid anders dient te worden belegd. Misschien komt er toch een rol voor de Kamervoorzitter, een optie die tot nog toe door het presidium en ook Khadija Arib zelf is afgewezen: „Dat is toch als de slager die zijn eigen vlees keurt.” Toch laat bijvoorbeeld het Europees Parlement zien dat een systeem van toezicht en handhaving met een rol voor de voorzitter wel degelijk goed kan werken. Deze wordt daarbij door een raadgevend comité EP-leden ondersteund. Dat geeft advies over op te leggen sancties bij integriteitsschendingen, waarna de voorzitter beslist. Ook het Duitse en Zweedse parlement kennen een rol aan de voorzitter in plaats van aan een vrijwilliger toe.

Lees ook: Tweede Kamerleden mogen lobbyisten geen beloftes meer doen

Op de nieuwe adviseur zal te pas en te onpas een beroep worden gedaan, en dus zal spoedig de volgende aanbeveling volgen: de Tweede Kamer moet net als in andere landen voldoende capaciteit vrij maken voor zelfcontrole. Ter ondersteuning van de voorzitter of van het presidium, of er komt alsnog een onafhankelijke commissie voor integriteit.

Hoeveel serieuzer door buitenlandse parlementen integriteitskwesties worden genomen dan in Nederland blijkt uit boetes van tienduizenden euro die zij op kunnen leggen, en zelfs de mogelijkheid om leden weg te sturen. Het Nederlandse parlement komt zichzelf nog tegen, en voor de adviseur integriteit van de Tweede Kamer is de kwestie Isabelle Diks pas het begin.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Haagse Zaken: Van premier tot Kamerlid: dit verdienen landelijke politici

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.