Analyse

Steun voor Snel rond toeslagen is geslonken

Toeslagenaffaire Twee weken na het emotionele debat wacht de staatssecretaris een nieuwe slag met de Tweede Kamer. Dit keer keert de héle oppositie zich tegen hem.

Begin december moest staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66) zich al verantwoorden voor de affaire rond de kinderopvangtoeslagen.
Begin december moest staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66) zich al verantwoorden voor de affaire rond de kinderopvangtoeslagen. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Twee weken na het emotionele debat in de Tweede Kamer over de toeslagenaffaire van is de steun voor staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66) verder afgebrokkeld. Tijdens het debat op 4 december – waarbij gedupeerde ouders op de publieke tribune hun emoties nauwelijks de baas konden – haalde een motie van wantrouwen het niet omdat twee oppositiepartijen de staatssecretaris steunden. Ditmaal stellen diezelfde twee partijen – GroenLinks en SGP – zich aanmerkelijk harder op. Deze woensdag moet Snel wéér aantreden in de Tweede Kamer om zich te verantwoorden voor de afwikkeling van de slepende affaire rond de kinderopvangtoeslagen.

SGP-Kamerlid Chris Stoffer: „Ik denk niet dat deze staatssecretaris nog langer in staat is om het tij bij de Belastingdienst te keren. Er gaat daar wekelijks nog zoveel mis. De fouten liggen dan wel bij de ambtelijke top, maar ik kan daar maar één iemand op aanspreken.” 

GroenLinks, die er als enige oppositiepartij vaak op wees dat de politiek ook een eigen verantwoordelijkheid heeft in de uit de klauwen gelopen fraude-aanpak door de Belastingdienst – de Tweede Kamer had daar in 2013 immers zelf om gevraagd – lijkt haar steun voor staatssecretaris Snel in te trekken. Woordvoerder Bart Snels: „Er is in de afgelopen twee weken weer zoveel fout gegaan dat het nu heel lastig wordt voor de staatssecretaris om het voordeel van de twijfel niet om te laten slaan naar de andere kant.”

Snels en Stoffer wijzen op de blunders die in de afgelopen weken aan het licht kwamen. Zo kreeg een aantal gedupeerde ouders dat ten onrechte door de fiscus was beschuldigd van sjoemelen met kinderopvangtoeslagen op verzoek inzage in hun persoonlijke dossiers. Wat bleek? Een groot deel van die documenten was om privacyredenen onleesbaar weggelakt. Filmpjes ervan op sociale media zoals Twitter zorgden voor een golf van verbijstering en woede.

Daarmee gaf de Belastingdienst aan totaal niet aan te voelen wat de gedupeerde gezinnen doormaken. En dat terwijl de staatssecretaris had beloofd, dat de fiscus voortaan menselijker en dienstbaarder met de burgers zou omgaan. De zwart gelakte dossiers zijn de aanleiding voor het zoveelste debat in de toeslagenaffaire.

Slag in het gezicht

Hamvraag daarbij volgens PvdA-Kamerlid Henk Nijboer: „Hoe krijgt deze staatssecretaris het na zo veel ellende voor elkaar om dit zo op te sturen naar de ouders?” Renske Leijten van de SP, aanvrager van het debat, noemt deze manier van communiceren door de Belastingdienst „een slag in het gezicht” van de gedupeerde ouders. „Volgens mij heeft iedereen al gezien dat dit niet kan, niet mag en dat we dit niet mogen pikken.” Leijten zal woensdag de staatssecretaris vragen „de eer aan zichzelf te houden. Bij mij is het vertrouwen weg.” En niet uitgesloten is dat Leijten woensdag opnieuw een motie van wantrouwen zal indienen, en dit keer vermoedelijk dus gesteund door vrijwel de voltallige oppositie. Het ‘76-ste Kamerlid’ Wybren van Haga (die uit de VVD-fractie werd gezet) kan bij een stemming hierover een sleutelstem hebben.

In twee brieven aan de Tweede Kamer deed staatssecretaris Snel al een poging zich voor de zwartgelakte dossiers te verantwoorden. Hij sprak daarin van „begrijpelijke ophef” en schreef dat de bewuste dossieraanvraag „niet goed is afgewikkeld”, dat heeft geleid „tot een gevoel van onvrede geleid”. Snel heeft de afdeling toeslagen opdracht gegeven met de desbetreffende negentien ouders persoonlijk contact te zoeken om de deels onleesbare dossiers toe te lichten.

Op deze manier verdedigt de staatssecretaris zich steeds in het slepende dossier. Snel geeft ruiterlijk toe dat er iets fout is gegaan, biedt in sommige gevallen excuses aan en kondigt onmiddellijk stappen aan om fouten recht te zetten. Tot nu toe kreeg hij van de Tweede Kamer steeds (net) voldoende steun om die lijn door te zetten.

Aan de vooravond van het nieuwe toeslagendebat kondigde de staatssecretaris ook vijf andere maatregelen aan. De belangrijkste: Snel kan een concrete compensatie aanbieden aan ouders die gedupeerd werden in de eerste vermeende fraudeaffaire. Deze zaak, rond een gastouderbureau in Eindhoven, is door de externe commissie-Donner onderzocht. Deze compensatie wordt, zoals steeds beloofd, nog voor Kerst overgemaakt. Ruim tweehonderd ouders krijgen een vergoeding tot 20.000 euro, ruim zeventig ouders hogere bedragen tot 66.000 euro. Ouders die de geboden schadevergoeding te laag vinden kunnen eerst een persoonlijke toelichting op de berekening krijgen en vervolgens ook bezwaar maken.

Deemoedig schreef Snel in de begeleidende brief aan de betrokken ouders dat een geldbedrag nooit „het onrecht en gevoel van machteloosheid” bij hen kan wegnemen. Hij heeft opnieuw zijn „welgemeende excuses” aangeboden en besloot met de hoop dat de aangeboden compensatieregeling helpt „om de feestdagen ondanks alles met enige gemoedsrust door te kunnen brengen”.

Snel heeft beloofd om gedupeerde gezinnen in alle andere onterechte fraudezaken op een soortgelijke wijze tegemoet te komen.

Lees ook dit portret van Menno Snel: Overtuigd ambtenaar ontbeert politiek elan

Politiek handelen

Los van de wijze waarop Menno Snel het toeslagendrama probeert op te lossen, en de (ambtelijke) fouten die daar bij worden gemaakt probeert te herstellen, heeft de Tweede Kamer opnieuw vragen over de politieke handelwijze van de staatssecretaris. Heeft hij het parlement altijd eerlijk en volledig geïnformeerd? Dit weekend brachten Trouw en RTL Nieuws nieuwe beschuldigingen op dit punt. Anders dan Snel heeft beweerd zou de Belastingdienst ook in de afgelopen drie jaar de wet hebben overtreden bij de controle op kinderopvangtoeslagen. Vanuit het ministerie werd dit weersproken. Als Snel al in staat is dat met overtuiging te herhalen, is het niet ondenkbaar dat dát voor de oppositie te laat is.

Met medewerking van