CPB: overheidsfinanciën niet houdbaar

Vergrijzingsstudie Het Centraal Planbureau ziet een gat in de overheidsfinanciën door de vergrijzing. Zonder pijnlijke maatregelen kan de sociale zekerheid in de toekomst niet op peil blijven.

Beleid van het kabinet-Rutte III heeft het houdbaarheidssaldo van de overheid verslechterd, stelt het CPB.
Beleid van het kabinet-Rutte III heeft het houdbaarheidssaldo van de overheid verslechterd, stelt het CPB. Foto Roos Koole/ANP Xtra

De Nederlandse overheidsfinanciën zijn niet toegerust op de vergrijzing van de bevolking. Om toekomstige generaties dezelfde overheidsvoorzieningen te kunnen bieden als de huidige, moeten kabinetten de komende jaren bezuinigen of belastingen verhogen. Dit stelt het Centraal Planbureau (CPB) in een dinsdag verschenen studie naar de vergrijzing.

Het zogeheten ‘houdbaarheidssaldo’ – het bedrag dat nodig is om de publieke voorzieningen op peil te houden – is in vijf jaar tijd flink verslechterd. Was in 2014 nog sprake van een positief houdbaarheidssaldo van 0,4 procent van het bruto binnenlands product, inmiddels is er een houdbaarheidstekort van 1,6 procent van het bbp. Dat komt neer op een tekort van 16 miljard euro in 2025.

Lees ook deze column van Marike Stellinga: Arme Hoekstra met zijn volle schatkist

„Zonder aanvullend beleid kunnen toekomstige generaties niet van dezelfde overheidsvoorzieningen profiteren als mensen nu”, stelt het CPB in de studie Zorgen om morgen. Zonder bezuinigingen of belastingverhogingen zou de staatsschuld fors oplopen, van rond de 45 procent van het bbp nu naar boven de 150 procent in het jaar 2080.

Pijnlijke maatregelen

In Nederland stijgt het aantal gepensioneerden, terwijl de beroepsbevolking maar beperkt toeneemt. De overheid is steeds meer geld kwijt aan AOW-uitkeringen en aan ouderenzorg, terwijl er naar verhouding minder werkenden zijn die de staatskas vullen. Beleid van het kabinet-Rutte III heeft het houdbaarheidssaldo verslechterd, stelt het CPB. Het Pensioenakkoord en lastenverlichtingen hebben het houdbaarheidssaldo met 0,7 procent van het bbp doen dalen.

Het CPB bespreekt enkele pijnlijke maatregelen om het houdbaarheidstekort terug te dringen. De algemene publieke uitgaven aan onder meer bestuur, veiligheid en infrastructuur kunnen omlaag. AOW- en andere uitkeringen kunnen worden gekort. Recente uitgaven aan verbetering van de verpleegzorg kunnen worden teruggedraaid. Of het basispakket van de zorgverzekering kan worden verkleind.

Een alternatief voor het kabinet is verhoging van de belastingen, zoals btw of inkomstenbelasting. Uit de CPB-studie: „Wanneer de loon- en inkomstenheffing structureel met 0,5 procent bbp (zo’n 4,5 miljard euro) wordt verhoogd, verbetert de houdbaarheid met 0,4 procent bbp.”