‘IJstijd-Japanner’ stak zee niet over met bamboeboot

Zee-archeologie Bamboeboten zijn toch niet geschikt om in de IJstijd te varen naar de Japanse eilanden. Uitgeholde boomstammen wel.

De beste boot uit het experiment, de IRA-2, op volle zee.
De beste boot uit het experiment, de IRA-2, op volle zee. Foto Y. Kaifu

In de oversteek van het vasteland naar de Japanse archipel is tijdens de IJstijd waarschijnlijk géén gebruik gemaakt van bamboeboten maar van uitgeholde boomstammen.

Dat blijkt uit analyse van zeestromingen en een experiment met twee primitieve bamboeboten die tevergeefs van Taiwan naar de Ryuku- eilanden (van onder andere Okinawa) probeerden te varen, waarvan een team van Japanse en Taiwanese onderzoekers verslag doen in Antiquity (december).

Homo sapiens

De Japanse eilanden zijn tussen 40.000 en 30.000 jaar geleden gekoloniseerd door Homo sapiens en dat kon alleen maar door een zeereis van tientallen kilometers. Algemeen wordt aangenomen dat die reis met bamboeboten is gemaakt, maar dat lijkt nu minder waarschijnlijk. De oudste uitgeholde boomstamboten uit Oost-Azië zijn slechts 8.000 jaar oud, maar met de bijlen van 40.000 jaar geleden was bouw van zo’n boot in principe mogelijk.

In een nog niet wetenschappelijk gepubliceerd vervolgexperiment met zo’n boomstamboot zijn de onderzoekers er inmiddels wél in geslaagd de reis te voltooien.

Bamboe blijft door de vele luchtkamers goed drijven maar in de praktijk raken die kamers vaak lek, waardoor de boot diep in het water komt te liggen en nauwelijks nog vooruitkomt. Bij de exploratie van de Ryuku-eilanden is dat een groot probleem omdat die van het vasteland wordt gescheiden door een van de sterkste zeestromingen ter wereld, de Kuroshio-stroom, die in de IJstijd waarschijnlijk nog sterker was. De bamboeboten gingen te langzaam om die stroming te trotseren en werden onbestuurbaar.

Minder lekgevoelig

Er is wel bamboe die minder lekgevoelig is dan de bamboe die in Taiwan en noordelijker groeit, maar die komt alleen zuidelijker voor. In de jaren negentig voer veel zuidelijker een Australisch team met een grote bamboeboot van Timor naar Noord-Australië.