Goede films? Die zie je amper meer op tv

Kerstfilms Kerstmis, lekker weer The Sound of Music op tv? Helaas… De geliefde kerstfilm is sinds dit jaar niet meer te zien op een Nederlandse zender. De familie Von Trapp zingt nu bij Disney+. Het aantal films op de tv neemt af.

Foto Getty Images

De filmliefhebber heeft doordeweeks niets aan zijn televisie. Het filmaanbod is dan droevig. De commerciële omroepen maken de dienst uit en zenden een beperkt aantal titels uit die meermalen per jaar terugkeren. Met evergreens als de Lord of the Rings-cyclus, de Harry Potter-reeks, veel romantische komedies, beroerde actiefilms en wat oude Eddie Murphy-films, zoals Beverly Hills Cop.

De filmliefhebber moet wachten tot vrijdag, als de publieke omroep wakker wordt en er ’s avonds laat een kwaliteitsfilm tegenaan gooit. Met een beetje geluk is er op zaterdag of zondag ook nog wat goeds te zien, maar vaak is dat alleen ’s middags. Dan willen de BBC of de Belgische zenders nog wel eens filmklassiekers uitzenden, maar ook die zijn tegenwoordig dun gezaaid. Dat was vroeger wel anders.

„De oprechte filmfan kan ongestoord tot half één ’s nachts genieten van belangwekkende speelfilms”, schreef de VPRO in 1985 bij de aankondiging van het nieuwe programmaonderdeel ‘Late Night Movie’. In dat jaar zond de VPRO een aantal films uit van de gebroeders Taviani, vier films van Robert Altman en werk van Luchino Visconti, Louis Malle en Josef von Sternberg. De NPS (het huidige NPO) zond vroeger onder de noemer Wereldcinema prachtige films uit alle wereldstreken uit, maar dat initiatief stierf lang geleden een stille dood. Het idee van een publieke omroep die een cyclus films van dezelfde regisseur uitzendt, zoals bijvoorbeeld de BBC in 1991 deed met de Japanse regisseur Yasujiro Ozu, is tegenwoordig ondenkbaar.

Kapers op de kust

Hoewel de versmalling van het filmaanbod op televisie al een aantal jaar gaande is, helpt het niet dat er vandaag de dag veel kapers op de kust zijn als het gaat om het kopen van filmuitzendrechten. Vroeger had je de publieke omroep en de commerciëlen die in dezelfde vijver visten, maar daar zijn nu diverse streamingdiensten bijgekomen die allemaal op filmrechten azen, van Netflix en Apple TV tot Amazon Prime en Disney+. Zij kopen exclusieve filmpakketten, wat in de praktijk betekent dat gewone zenders het nakijken hebben. Bij Disney+ is het nog eenvoudiger: die bezit niet alleen de rechten op alle Disney (animatie)films maar ook op die van 20th Century Fox dat zij vorig jaar inlijfden. Bijvoorbeeld The Sound of Music, kerstfilm bij uitstek. Ook Star Wars en de Marvelfilms zitten bij Disney, wat verklaart dat zij mondjesmaat door derde partijen (kunnen) worden uitgezonden.

Ook zie je dat filmrechten vaak voor een korte periode worden verkocht, één of twee jaar, waarna een andere partij ze weer kan kopen. Rechthebbenden verkopen niet alleen een film maar bepalen ook hoe vaak die mag worden uitgezonden. Dat is meestal twee keer per jaar. Dit verklaart weer waarom omroepen dezelfde film meermalen per jaar uitzenden. Ook wordt een titel per land verkocht, waardoor het kan gebeuren dat dezelfde film in korte tijd wordt uitgezonden door zowel de NPO als de Vlaamse publieke omroep Canvas.

Wat je bij de commerciële omroepen ziet gebeuren, is het binnen zenders verschuiven van dezelfde titel waarvan het moederbedrijf (Talpa of RTL) de rechten heeft. Soms gebeurt dat binnen een week. Dan zendt Net5 in de vooravond een film uit die een paar dagen later op SBS6 op een later tijdstip te zien is. SBS9 heeft er een handje van om één film binnen een week al te herhalen. Als het maar beweegt.

Kijkcijfers

Naast de strijd om een beperkt aantal overgebleven filmrechten speelt er nog iets anders. Het is simpelweg niet meer zo dat een film op televisie meer dan een miljoen kijkers trekt. Dat raakt direct de inkomsten van de (commerciële) zenders.

Films zijn geen kijkcijferkanon meer. Dat is voorbehouden aan live voetbal en amusement als Heel Holland Bakt (NPO1) of The Voice of Holland (RTL4). Bovendien kijken mensen tegenwoordig liever naar een televisieserie op Netflix dan naar een film op televisie, zeker als die ook nog eens onderbroken wordt door reclameblokken of Hart van Nederland.

Foto’s Getty Images, bewerking NRC

De liefhebber van speelfilms die ontbreken in de catalogi van de onlinevideodiensten, rest intussen niets anders dan het kopen van blu-ray’s of dvd-boxsets. Of hij kan een abonnement nemen op kleinere video-on-demandplatforms als Mubi of (in Nederland) Cinetree, Cinemember, IFFR Unleashed en Picl. Hier geldt hetzelfde als voor de grote streamingdiensten: er zijn veel aanbieders die (maandelijks) allemaal geld kosten en het sowieso versnipperde aanbod verandert constant omdat ook hier licenties binnen een bepaalde tijd aflopen.

De cinefiele droom van volledige beschikbaarheid van alle filmpareltjes met één muisklik blijft vooralsnog dan ook een droom.