Prestigeproject Erdogan is ‘een moordaanslag’ op Istanbul

Turkije President Erdogan wil een alternatief aanleggen voor de Bosporus. Wie gaat van dit project profiteren?

De Gouden Hoorn, een zijtak van de Bosporus, wordt druk bevaren.
De Gouden Hoorn, een zijtak van de Bosporus, wordt druk bevaren. Foto Erdem Sahin/EPA

Een prestigeproject van de Turkse president Erdogan, dat reeds veel weerstand oproept, is dit weekeinde verder in opspraak geraakt door onthullingen over buitenlandse partijen die van het voorgenomen Istanbul-kanaal proberen te profiteren.

Een bedrijf van Moza bint Nasser, de moeder van de Emir van Qatar, heeft 44.702 vierkante meter grond gekocht langs de route van Kanal Istanbul, onthulde de linkse Turkse krant Sözcü zaterdag. Het kanaal is een geplande nieuwe waterweg tussen de Zwarte Zee en de Zee van Marmara, die de scheepvaart door de Bosporus moet verminderen. Experts waarschuwen dat het miljardenproject grote negatieve gevolgen zal hebben voor het milieu en de algehele leefbaarheid van metropool Istanbul.

Moza richtte eind 2018 het bedrijf Triple M Real Estate Tourism & Trade op in Turkije. De echtgenote van Qatars voormalige vicepremier bezit eveneens een deel van de aandelen. Het bedrijf betaalde circa 13 miljoen lira (2 miljoen euro) voor de landbouwgrond in het district Arnavutköy, schat Söscü op basis van toenmalige grondprijzen. Inmiddels is de grond al het dubbele waard. Als het kanaal wordt voltooid, dan zal de waarde verder toenemen.

Meer dan een waterweg

President Erdogan heeft het al sinds 2011 over Kanal Istanbul, dat hij ‘mijn gekke project’ noemt. Het moet zo’n 50 kilometer lang worden, van de Zwarte Zee tot in de Zee van Marmora, waardoor de Europese kant van Istanbul een eiland wordt.

En het blijft niet bij de waterweg. Aan beide uiteinden van het kanaal moeten twee container- en jachthavens komen en het project zal worden geïntegreerd met de derde luchthaven van Istanbul, die begin dit jaar in gebruik is genomen en moet uitgroeien tot de grootste ter wereld. Daarnaast staat een nieuwe miljoenenstad gepland. Het hele project zou zeker 18 miljard euro kosten en moet voltooid zijn in 2023, wanneer de 100ste verjaardag van de Turkse Republiek wordt gevierd.

De bouw heeft flinke vertraging opgelopen, maar ondanks de slechte staat van de Turkse economie is Erdogan vastbesloten het project door te zetten. De tender zou bijna gereed zijn en er zijn geruchten dat China het kanaal wil financieren. Turkije is een belangrijke schakel in het ambitieuze Zijderoute-project, een netwerk van wegen, spoorlijnen en havens dat China moet verbinden met Europa. Ook langs de route van dit miljardenproject zouden buitenlandse speculanten grond opkopen met het oog op toekomstige prijsstijgingen.

Kanal Istanbul leidt tot felle kritiek van geologen, milieu-organisaties en oppositiepartijen, die vrezen voor grote schade aan het ecosysteem van Thracië, zoals het gebied ten westen van Istanbul heet. Het project zal ten koste gaan van vruchtbare landbouwgrond, cruciale waterbassins en de laatste bosgebieden rond de stad, die nu al 15 tot 20 miljoen inwoners telt. Geologen waarschuwen voor grotere verwoesting in het geval van een zware aardbeving in Istanbul.

Volgens de regering zijn die zorgen overdreven. „We zien Kanal Istanbul als een zeer belangrijk project voor de toekomst van ons land”, aldus de Turkse minister voor Milieu en Stadsplanning zaterdag. Hij zei dat het onderzoek naar de impact op natuur en milieu bijna is afgerond en dat het project met de grootste zorg zal worden uitgevoerd. „De Bosporus-oever zal zeker niet worden geopend voor de bouw. Het historische, natuurlijke weefsel zal behouden blijven.”

De regering presenteert het project als manier om ongelukken in de Bosporus te verminderen. Sinds de jaren zestig hebben er zes grote incidenten plaatsgevonden, die volgens Kurum hebben geleid tot honderd doden en de lekkage van 108.000 ton olie. „Met Kanal Istanbul nemen we de last weg van de Bosporus en dragen deze op een betere manier over aan de volgende generaties.”

Verzet van de oppositie

Het project stuit op fel verzet van de nieuwe burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu van de seculiere oppositiepartij CHP. Hij verklaarde vorige week dat hij de protocollen heeft ingetrokken waarin het vorige stadsbestuur het project goedkeurde. „Het kanaal wordt aan Istanbul opgedrongen. De geografie van de stad kan zo’n groot project niet aan. Daar is wetenschappelijk bewijs voor. De uitspraken van één man kunnen me niet overtuigen.”

Imamoglu wil dat de inwoners van Istanbul zich in een referendum uitspreken over het project. „Dit is meer dan verraad aan de stad, dit is een moordaanslag”, zei hij tijdens een workshop om de stad voor te bereiden op een verwachte zware aardbeving. Erdogan reageert gebeten. „Ga zitten en doe je werk”, beet hij Imamoglu toe. „Een burgemeester kan zich niet verzetten tegen Kanal Istanbul. De voorbereidingen zullen snel beginnen.”

Maar de oppositie vindt dat Erdogan eerst bekend moet maken welke beloften hij rond het project heeft gedaan aan buitenlandse leiders, te beginnen met Qatar. „Waarom werd het ‘gekke project’ niet uitgevoerd toen de economische omstandigheden gunstiger waren?”, vroeg een gemeenteraadslid van de CHP in Istanbul zich af in Sözcü. „Is het proces versneld omdat investeerders uit het Midden-Oosten ongeduldig worden?”

Correctie (16 december 2019): In een eerdere versie stond dat het kanaal eindigt in de Gouden Hoorn. Dat klopt niet - het betreft de Zee van Marmara - en is aangepast.
Correctie (17 december 2019): Volgens een eerder fotobijschrift was op de foto de Bosporus te zien, maar het is de Gouden Hoorn, een zijtak daarvan. Het bijschrift is aangepast.