Tienduizenden ‘sardientjes’ betogen in Rome tegen politiek van de haat

Protestbeweging Met zijn harde uithalen naar immigranten leek Matteo Salvini van de Lega het publieke debat in Italië te domineren. Nu klinkt er aan de andere kant „een alarmkreet en een teken van hoop”.

Tienduizenden mensen verzamelden zich zaterdag op de piazza San Giovanni in Rome om te betogen tegen politiek van de haat.
Tienduizenden mensen verzamelden zich zaterdag op de piazza San Giovanni in Rome om te betogen tegen politiek van de haat. Foto Angelo Carcon/EPA

Mattia Santori weet tegen half vijf dat nu hét moment komt voor de samenvatting in het journaal. Wat willen ze nu eigenlijk, die ‘sardientjes’? Een maand geleden organiseerde Santori met drie vrienden in Bologna een protest tegen de ‘politiek van de haat’. In recordtijd haakten andere Italiaanse steden aan, en op deze zaterdag is in Rome de eerste nationale bijeenkomst.

Tienduizenden mensen staan te luisteren op de piazza San Giovanni in de Italiaanse hoofdstad. Santori heeft zijn toespraak uitgeprint en leest voor, de velletjes papier in zijn linkerhand. Met een livestream kijkt internet mee. „We realiseren ons dat we op een bepaald moment met voorstellen moeten komen”, zegt hij. Maar als hij aan zijn lijstje begint, mompelt hij eerst een drieletterwoord en dan: „We waren er niet klaar voor.”

Gedemoraliseerd

Het lijkt de mensen in het Romeinse herfstzonnetje niet te deren. Al improviserend heeft Santori een snaar geraakt. „Al een hele tijd en met heel veel mensen waren we aan het wachten op iets, iemand als jullie”, zegt journalist en schrijfster Marida Lombardo Pijola in een blog op de website Huffington Post. Op een alternatief voor het populisme en de immigrantenhaat van Matteo Salvini en zijn partij Lega. De centrum-linkse Democratische partij lijdt aan aderverkalking. De Vijfsterrenbeweging voert een zwalkend beleid en regeerde tot augustus zelfs met Salvini.

Dit is een „ethische revolutie’’, zegt Lorenzo Donnoli, die in Ferrara een sardientjes-bijeenkomst heeft georganiseerd. „Het is een alarmkreet en een teken van hoop’’, roept Santori in zijn toespraak. „Deze sardientjes hebben de vensters opengegooid en licht laten binnenkomen bij de mensen die gedemoraliseerd thuis waren gebleven’’, zegt de activistische programmamaker Michele Santoro.

De afgelopen vier weken zijn er veel verwachtingen over politieke vernieuwing geprojecteerd op deze sardientjes – het symbool is gekozen omdat bij het begin in Bologna de mensen erg dicht op elkaar moesten staan. Het levert allerlei woordspelingen op, zoals „De sardientjes bijten niet”, wanneer Salvini het aas van migrantenhaat uitgooit. Maar dat overal in Italië duizenden, tienduizenden deel nemen aan dit soort manifestaties, illustreert vooral een diffuus gevoel van onbehagen, een wens om andere geluiden te laten horen, geen overeenstemming over een politiek programma.

Weg met Salvini

Het lijstje dat Santori voorleest, is samen te vatten als: ‘weg met Salvini!’. De Legaleider is in de peilingen en bij de Europese verkiezingen de dominante figuur in de Italiaanse politiek, ook al zit hij sinds augustus in de oppositie. We willen geen verbaal geweld meer, zegt Santori. We willen ministers die besturen en niet permanent op campagne zijn en via sociale media communiceren. We willen heroverweging („intrekking”, roepen mensen) van het decreet dat een harder beleid tegen immigranten behelst. We willen geen populistische leugens meer.”

Lees ook:Matteo Salvini, leider in de strijd tegen het oude Italië

Het is geen protest tégen de politiek, zoals bijvoorbeeld de Vijfsterrenbeweging is begonnen. De meeste demonstranten zijn links. Aan het begin van de manifestatie in Rome zongen ze het partizanenlied Bella Ciao – en daarna het volkslied. „We geloven in de politiek en in politici met een hoofdletter P’’, schreven Santori en zijn vrienden op Facebook.

Namen, partijen worden daarbij niet genoemd. Het blijft ook na de bijeenkomst in Rome een open vraag wat er met dit enthousiasme gebeurt. Zondag komen de organisatoren van de verschillende Italiaanse steden bij elkaar om die vraag te bespreken. „We zijn geen partij en het is niet onze bedoeling er een op te richten’’, zei Santori eerder deze week tegen website TPI. „Een deel van Italië denkt het liefst met de buik, een deel met het hoofd. Wij hebben geprobeerd een antwoord en een identiteit te geven aan wie met het hoofd wil redeneren, maar in de afgelopen jaren daarvoor geen enkele gesprekspartner heeft gevonden.”