Verzet Polen op top toont onmin over klimaatbeleid

Eurotop Brussel wilde de Klimaattop in Madrid zijn ambities als ‘groene voortrekker’ laten zien. Maar de EU bleek donderdag niet eensgezind.

De EU is niet eensgezind over het klimaatbeleid. Na ruim acht uur onderhandelen bedong Polen donderdagnacht een uitzonderingspositie bij het streven om in 2050 CO2- neutraal te zijn. De andere lidstaten schaarden zich wel achter dit doel.

Polen krijgt langer de tijd om te berekenen of en hoe het dit doel kan bereiken. Zo is het moment dat Europa als groene voortrekker een signaal naar de rest van de wereld moest zenden, vooral een illustratie geworden van hoe verdeeld het continent over klimaatbeleid blijft.

Het blijkt lastig alle lidstaten achter de hoge ambities te krijgen. Al bij aanvang van de vergadering van de Europese Raad in Brussel was duidelijk dat drie lidstaten grote bezwaren hadden zich op een CO2-neutraal 2050 vast te leggen: Hongarije, Tsjechië en Polen. De flinke symbolische waarde van dit doel maakt het voor lidstaten aantrekkelijk hun huid duur te verkopen.

„Het is een puur politieke discussie”, zei een EU-diplomaat van tevoren, „over een stip aan de horizon.” Maar in de praktijk ging het aan de vergadertafel over veel meer: de verdeling van EU-gelden, solidariteit met achterblijvende regio’s en welke energie als groen kan worden gezien. Met name Polen eiste erkenning voor de pijnlijke stappen die het land moet zetten, en harde garanties over extra compensatiefondsen.

Aan groene ambities heeft de EU geen gebrek

In hun gezamenlijke conclusie zeggen lidstaten inderdaad steun toe voor de „zwaarst getroffen regio’s en sectoren”. En ze spreken af via het „mechanisme voor een eerlijke transitie” – een pot met geld die de Europese Commissie deze week in haar ‘Green Deal’ aankondigde – burgers en regio’s te compenseren. Maar voor Polen was het onvoldoende. „Wij bereiken het doel op onze eigen snelheid”, aldus de Poolse premier Mateusz Morawiecki na afloop.

Een andere discussie werd wel beslecht. Zowel Tsjechië als Hongarije wilden bevestigd zien dat kernenergie kan bijdragen aan het groene doel. Hoewel lidstaten als Luxemburg en Oostenrijk zich daar lang tegen bleven verzetten, is kernenergie uiteindelijk toch in de conclusies opgenomen.

In juni wordt er in de Europese Raad over het klimaatdoel doorgepraat en zal Polen zich mogelijk alsnog aansluiten. Het uitstel is een flinke tegenslag voor de Europese Commissie; in de deze week gepresenteerde Green Deal kondigde die aan begin 2020 met een wet te komen die het klimaatneutrale doel voor 2050 vastlegt. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen benadrukte donderdagnacht „begrip te hebben” voor de Poolse positie. Aan het tijdschema voor de Green Deal verandert volgens haar echter niks.

Het uitblijven van een duidelijk en ambitieus Europees klimaatdoel is een domper voor de VN-klimaatconferentie in Madrid, die dit weekend afloopt. De moeizame onderhandelingen in Brussel beloven bovendien weinig goeds voor de groene ambities van de Europese Commissie. Met een pakket maatregelen wil de Commissie dat Europa wereldwijd voorop gaat lopen in de klimaattransitie.