Opinie

Oneens zijn met de rechter mag - ‘landjepik’ is overdreven

Nemen de rechters het land over of de politiek juist de rechtspraak? Rechter Matthieu Verhoeven maant in de Togacolumn tot kalmte.
Thierry Baudet (FVD) tijdens een debat met Minister Raymond Knops van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (CDA).
Thierry Baudet (FVD) tijdens een debat met Minister Raymond Knops van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (CDA). ANP PHIL NIJHUIS

“Ja ja, het is gewoon een plan van jullie om het land over te nemen”, zo luidde de tekst van een app die aan een collega was gericht, nadat Thierry Baudet zich erover had beklaagd dat Nederland langzaam verandert van een democratie in een dikastocratie. Dat is een staatsvorm waarin de rechters de macht hebben gegrepen. De stelling werd gemotiveerd door te verwijzen naar een aantal rechterlijke uitspraken (Urgenda, stikstof, IS-kinderen).

Een fatsoenlijke rechtsstaat kent een scheiding van machten: de wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechterlijke macht, met elk haar eigen exclusieve domein. Het is mij uit de motivering niet geheel duidelijk geworden op welk gebied de rechters de macht proberen te grijpen, of misschien al hebben gegrepen. Worden de wetten nu door rechters gemaakt, zodat de rechtsstaat de wetgevende macht als pijler kwijt is, of hebben de rechters de uitvoerende macht naar zich toe getrokken?

Onderbouwing

Baudets verzuchting klinkt retorisch misschien wel aardig, de onderbouwing is volgens velen wrakkig. Een rechter die moet toetsen of een bepaalde gedraging al dan niet in overeenstemming is met (door anderen vastgestelde) wetten en die tot de conclusie komt dat dat wel of niet zo is, gaat op niemands stoel zitten: hij voert slechts zijn rechtsstatelijke taak uit.
Indien in een wet of verdrag bijvoorbeeld een getalsmatige norm is opgenomen, moet de rechter in een procedure beoordelen of aan die norm wordt voldaan, maar hij stelt die norm niet vast. Als een rechter tot de conclusie komt dat de uitvoerende macht niet heeft voldaan aan de door de wetgevende macht gestelde norm, is het nogal flauw om te roepen dat de rechter (dus) op de stoel van de uitvoerende of wetgevende macht (of beide) is gaan zitten. Dat is net zo flauw als bij een voetbalwedstrijd gaan brullen dat de scheidsrechter, die fluit omdat een veldspeler de bal met zijn handen heeft gevangen, op de stoel van de KNVB of FIFA is gaan zitten en dat het in een vrij land toch mogelijk moet zijn om een bal in je handen te nemen.

Overvleugeld

Natuurlijk mag je vinden dat de rechter overheidsoptreden niet aan wetten of verdragen mag toetsen, maar dan kun je misschien beter wat naar het oosten verhuizen.

Bijzonder is dat er tegelijkertijd ook stemmen opgaan die betogen dat de rechterlijke macht wordt overvleugeld door de wetgevende en/of uitvoerende macht. (Bijvoorbeeld Paul Boven d’Eert in Ars Aequi, in deze pdf.) We hebben het kennelijk over een zichzelf verzwelgend monster: eerst eet de rechterlijke macht de wetgevende en uitvoerende macht op (Baudet) en daarna gaat ze zelf ten onder aan politieke invloed (Groenewald bij Nieuwsuur). Straks hebben we niks meer….
Terzijde: ik denk dat degenen die zich zorgen maken over de invloed van de minister op de rechterlijke macht, meer feitelijk juiste munitie hebben dan de dikastocratieklagers. Maar met die invloed schijnt het de goede kant op te gaan.

Landjepik

Laat iedere macht vooral maar in haar eigen domein blijven. En natuurlijk mag je best wat over elkaar zeggen. Wat in de rechtspraak, althans in het besturend deel daarvan, nogal eens over het hoofd wordt gezien, is dat kritiek de boel scherp houdt en zorgt voor een beter resultaat. Iemand mag het dus best oneens zijn met een rechterlijke uitspraak, en dat met inachtneming van ieders verantwoordelijkheid ook laten weten. Maar het gaat veel te ver om degene die je hebt benoemd om aan de wetten te toetsen, te beschuldigen van landjepik als de uitkomst van die toets je niet bevalt. Lang leve het vak Staatsinrichting op de middelbare school!

De Togacolumn wordt geschreven door een advocaat, officier of rechter. Matthieu Verhoeven is rechter in Almelo in de civiele sector, waar hij vooral insolventies (faillissementen en schuldsaneringen) en kort gedingen doet.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.