Klagers OM voelen zich behandeld als kleine kinderen

Justitie Zes maanden na een onderzoek binnen het Openbaar Ministerie belasten nieuwe kwesties het werkklimaat.

De baas van het OM, Gerrit van der Burg (staand midden), stond in augustus met collega’s op de banenmarkt van het Kwaku-festival in Amsterdam.
De baas van het OM, Gerrit van der Burg (staand midden), stond in augustus met collega’s op de banenmarkt van het Kwaku-festival in Amsterdam.

„Meer diverse instroom aan de top en inbreng van externe deskundigheid en expertise”. Het is een van de ‘actiepunten’ uit het ‘plan van aanpak’ dat het college van procureurs-generaal in mei presenteerde als antwoord op het rapport van de zogeheten commissie-Fokkens. Die concludeerde na een jaar onderzoek naar integriteitsschendingen binnen het Openbaar Ministerie dat het schort „aan ethisch leiderschap” in de top. Donderdag debatteert de Tweede Kamer over het onderzoek.

De baas van het OM, Gerrit van der Burg, geeft desgevraagd toe dat het voornemen om rechters of andere juristen „met relevante ervaring in het veiligheidsdomein” aan te trekken als nieuwe officieren van justitie, na een half jaar nog niet is geslaagd. Er is geen enkele topmagistraat van buiten in dienst genomen. Het OM gaat externe hulp inroepen, zegt Van der Burg. „Wij gaan een werving-en-selectiebureau inzetten om nog breder te zoeken naar geschikte kandidaten.” Het OM is naar eigen zeggen druk bezig de organisatie weer „in balans” krijgen. maar dat is, aldus Van der Burg, „niet met één druk op de knop” te realiseren. Van den Burg: „Daar hebben we rust en tijd voor nodig. Het kost een paar jaar om daar met elkaar stappen in te kunnen zetten.”

Leiderloos

Verse krachten zijn dringend nodig. Het OM, een organisatie waar 5.300 mensen werken, raakt snel leiderloos. Anderhalf jaar geleden werden de hoofdofficieren van het parket Rotterdam, Marc van Nimwegen, en het functioneel parket, Marianne Bloos, uit hun functie gezet. Dat gebeurde omdat ze jarenlang gelogen hadden over een intieme relatie die ze onderhielden, zo stelde de commissie-Fokkens vast. Daarna is een reeks andere hoofdofficieren van justitie vertrokken: gedwongen, wegens gezondheidsklachten of omdat ze een andere baan ambieerden.

Op dit moment worden de parketten van Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag, Oost-Nederland en het parket voor de verkeersboetes (CVOM) door waarnemend hoofdofficieren van justitie geleid. En de problemen worden nog groter. Ook het landelijk parket – belast met de aanpak van zware misdaad, terrorisme en het MH17-onderzoek – moet volgens bronnen bij de politie en het OM binnenkort een nieuwe baas zoeken. Hoofdofficier van justitie Fred Westerbeke wordt in het voorjaar eenheidschef van de politie in Rotterdam.

Wijffies

Dat het OM nu in eigen kring soms al anderhalf jaar vergeefs zoekt naar parketbazen is volgens Van der Burg een tijdelijk probleem. „We barsten van het talent binnen het OM. Mensen die eager en gemotiveerd zijn. Als over een jaar of drie de ervaringsgraad van al die talenten is toegenomen dan hebben we genoeg kandidaten.”

Ander ‘actiepunt’ voor het OM is het streven naar een integer en veilig werkklimaat. „Mensen moeten zich vrij voelen dingen tegen hun directe collega’s en leidinggevenden te zeggen zonder angst dat ze erop worden afgerekend. En er is één heel erg belangrijk uitgangspunt: de leiding moet elke dag het goede voorbeeld geven”, zegt Van der Burg.

Uitgerekend op dit gebied speelt nu opnieuw een kwestie die de gemoederen binnen het OM bezighoudt. Vorige maand heeft hoofdofficier van justitie Charles Wiegant van het CVOM, het grootste parket met vijfhonderd medewerkers, zijn functie neergelegd. Hij deed dit nadat zeventien werknemers bij het college van PG’s in een negen pagina’s tellende klacht aan het college – waar deze krant over beschikt – melding hadden gemaakt van „ongewenste omgangsvormen, grensoverschrijdend gedrag en een vermoeden van integriteitsschendingen” door Wiegant.

Wiegant is in september 2018 benoemd tot baas van het CVOM. Maar nog voor de kerst had hij zich volgens collega’s zo vaak seksistisch, discriminerend en intimiderend uitgelaten dat er „een angstcultuur het parket was ingeslopen”. Volgens de klagers vraagt de hoofdofficier een sectorhoofd om ’s avond naar een informele bijeenkomst „een galajurkje aan te trekken”. Hij wil met een andere vrouwelijke collega borrelen en belooft „zelf wel in een hotel te gaan slapen”. Klagers vinden het ook ongepast dat Wiegant vrouwen op het parket ‘wijffies’ noemt.

Heilige Geest

Medewerkers van het CVOM legden hun grieven voor aan procureur-generaal Rinus Otte. Die gesprekken escaleerden in september. Otte zei gehoord te hebben dat klagers naar de pers wilden stappen als het college niet zou optreden tegen Wiegant. Otte zei daarop dat „het college niet chantabel is”. En meldt dat er al „een woordvoeringslijn” klaar ligt, aldus de klagers. „Fokkens is de Heilige Geest niet.” , zegt Otte. De klagers voelen zich door hun topman behandeld „als kleine kinderen”.

Otte geeft toe te hebben geprotesteerd tegen chantage. Ook de opmerking over de Heilige Geest (de geest van God) klopt. „Ik vind niet dat elke situatie gekwalificeerd moet worden als wel of niet Fokkens-proof”, wilde hij naar eigen zeggen duidelijk maken. Volgens Otte leggen medewerkers van het OM nu „bij arbeidsrechtelijke kwesties of ervaren onvrede soms te makkelijk” de verbinding „met het rapport Fokkens”.

Lees ook: Gebrek aan ‘ethisch leiderschap’ bij top Openbaar Ministerie

Opnieuw moet een commissie van onafhankelijke deskundigen oordelen over een vertrouwenscrisis binnen het OM. Wie de experts zijn, wil het OM niet zeggen. Een aparte commissie die het ministerie van Justitie en Veiligheid instelt, zal oordelen over de klachten tegen PG Rinus Otte.

Charles Wiegant heeft een nieuwe baan. Hij is door het OM aangesteld als kwartiermaker voor een team dat de zware misdaad gaat aanpakken. Dat heeft binnen het OM wederom kwaad bloed gezet. De voorzitter van justititievakbond Juvox, Marcel Smit, noemt het „onbegrijpelijk” dat het OM „nog altijd meet met twee maten”. Mensen die „hoog in de boom zitten en in de fout gaan, krijgen een andere baan. Zit je laag in de boom dan volgt er in zo’n situatie strafontslag”.

In de zomer kondigde het college aan te bekijken of Bloos en Van Nimwegen zich schuldig hebben gemaakt aan „strafbaar handelen”. Smit snapt niet waarom deze twee magistraten „nog steeds niet voor het hekje staan”. Anderhalf jaar na hun gedwongen aftreden en aangezegd ontslag staan ze zelfs nog steeds op de loonlijst. Maar volgens justitiële bronnen wordt het dienstverband met de twee in diskrediet geraakte topaanklagers per 1 januari beëindigd.