Reportage

In India gaat het ongestraft verkrachten gewoon door

Massale protesten De recente verkrachting van en moord op een jonge vrouw toont dat er weinig veranderd is sinds 2012, toen een studente stierf na in een bus te zijn verkracht. Vrouwen eisen gerechtigheid – in welke vorm ook.

‘Of ik ga dood óf ik zorg ervoor dat er een systeem komt waarin iedere verkrachter in dit land binnen zes maanden wordt veroordeeld.” De stem van Swati Maliwal (35) klinkt breekbaar. Ze heeft vier dagen niet gegeten maar probeert elk woord nadruk te geven. Gewikkeld in dikke dekens, een oranje parka en sjaals tegen de bijtende kou ligt ze stilletjes op haar rug, omringd door vrouwen in kleermakerszit die haar hand vasthouden en af en toe een slok water geven.

Anderhalf jaar geleden lag Maliwal, voorzitter van de Delhi Commissie voor Vrouwen, op precies dezelfde plek, op een steenworp afstand van een monument ter nagedachtenis aan Mahatma Gandhi. Tien dagen duurde haar hongerstaking toen. Ze nam pas weer een hap toen de Indiase regering beloofde dat kindverkrachters fors zwaarder zouden worden bestraft. Aanleiding toen was de gruwelijke dood van een meisje van acht.

Swati Maliwal was anderhalf jaar geleden tien dagen in hongerstaking. Nu zegt ze: „Er is niets veranderd. De mensen zijn het zat.” EPA

„Er is niets veranderd”, fluistert Maliwal nu, haar stem nauwelijks hoorbaar boven het gezang en getrommel voor het kleine podium waarop zij ligt. „Mensen zijn het zat.”

Straten in heel India vulden zich de afgelopen weken met woede. Niet voor het eerst. Ook in 2012 riepen duizenden vrouwen – en mannen – met kaarsen en protestborden in de hand dat het genoeg was: het geweld, de verkrachtingen. Die eerste keer was als een schokgolf. Hoofdstad Delhi leek in brand te staan, zo massaal waren de demonstraties na de brute groepsverkrachting van een studente in een bus.

Nirbhaya, de onbevreesde, werd de bijnaam van het slachtoffer en een ankerpunt. Maar als deze maandag wordt herdacht dat zij precies zeven jaar geleden die bus instapte, voor een ritje dat ze niet zou overleven, zal het vooral gaan over hoe weinig het India van vóór Nirbhaya verschilt van het India erna.

Dierenarts

Twee incidenten maakten dat onlangs pijnlijk duidelijk. In Hyderabad, een stad in het midden van India, werd een 27-jarige dierenarts door vier mannen ontvoerd, verkracht en vermoord toen zij op weg was naar huis. Haar lichaam staken ze in brand. Toen haar ouders melding wilden maken van haar vermissing, werden zij door de politie afgewimpeld: hun dochter hield er waarschijnlijk een vriendje op na.

Daags erna werd elders in het land een 23-jarige op weg naar de rechtbank in brand gestoken door haar verkrachter. Die was op borgtocht vrij. Ook zij overleefde het niet.

Een 23-jarige werd in brand gestoken door haar verkrachter. Die was op borgtocht vrij

Het nieuws vulde de voorpagina’s, er volgden demonstraties, een politicus riep in het parlement op de daders uit Hyderabad te lynchen. Toen de vier verdachten niet veel later onder dubieuze omstandigheden door de politie werden doodgeschoten – er zou sprake geweest zijn van zelfverdediging – werden de agenten door mensen uit de buurt op hun schouders genomen en met bloemenkransen getooid. Eindelijk gerechtigheid, klonk het.

Eén stem viel daarbij op: die van Asha Devi, de moeder van Nirbhaya (haar echte naam is Jyoti Singh). „Eén dochter heeft nu tenminste gerechtigheid gekregen”, herhaalde ze tegen elke journalist die haar belde. Zelf wacht Devi al ruim zes jaar op de voltrekking van het doodvonnis dat de rechter oplegde aan de mannen die haar haar dochter afnamen. Onder druk van de gebeurtenissen in Hyderabad lijkt dit nu alsnog te gaan gebeuren.

Lees ook: Verkrachten doe je bewust

Dat de agenten van Hyderabad nu de ‘helden’ van het verhaal zijn, laat zien hoe wanhopig mensen zijn, zegt Vrinda Grover, een van de bekendste mensenrechtenadvocaten van India, die slachtoffers van verkrachting bijstaat. „Er is zo weinig vertrouwen in de rechtsgang dat het wordt toegejuicht wanneer iemand wordt neergeschoten van wie nog niet eens is vastgesteld of hij wel de dader is.” Maar, zegt Grover: „Dit is niet het antwoord waar vrouwen om hebben gevraagd.”

Er is wel iets veranderd na Nirbhaya. In 2013 werd de wetgeving over verkrachting aanzienlijk aangescherpt. De definitie werd verruimd – stalken valt er nu bijvoorbeeld ook onder – en de straffen verhoogd, tot aan de doodstraf toe. Ook riskeren politieagenten voortaan zelf in de gevangenis te komen als ze nalaten een klacht over verkrachting te registreren, wat regelmatig voorkwam.

„De positieve kant van het verhaal is dat we zien dat vrouwen nu naar de politie stappen”, zegt Vrinda Grover. Volgens de meest recente cijfers, over 2017, werden dat jaar meer dan 32.500 zaken bij de politie geregistreerd – zo’n 90 per dag. Máár, vervolgt de advocaat, na de registratie worden verkrachtingsslachtoffers nog altijd geconfronteerd met een systeem dat hen tegenwerkt. „Vooral als de dader een invloedrijk persoon is met politieke connecties.”

In Mumbai kijken voorbijgangers naar foto’s van de 27-jarige dierenarts die begin december werd verkracht en vermoord. Indranil Mukherjee/AFP

In brand steken

Neem een zaak van vorig jaar met een meisje van toen zeventien en een lokale politicus van regeringspartij BJP in de hoofdrol. Maandenlang werd niets met haar klacht gedaan, tot zij zich uit protest publiekelijk in brand probeerde te steken. Kort daarop overleed haar vader onder twijfelachtige omstandigheden. Zijzelf kwam recent bijna om het leven toen de auto waarin zij en haar advocaat zaten frontaal werd aangereden. Maandag doet de rechter uitspraak in deze zaak.

Dat is nog relatief snel. Want hoewel na Nirbhaya speciale rechtszalen zijn opgetuigd om verkrachtingszaken versneld af te handelen – er zijn nu zo’n 600 operationeel – duurt het volgens advocaten vaak nog steeds jaren voor er een vonnis ligt. Reden: de rechters zijn zwaar overbelast.

In zaal 302 in het zuiden van Delhi zijn de wanden bekleed met nephouten lambrisering en schuifelen twee jonge mannen zenuwachtig heen en weer voor de rechter. De één draagt een grijze capuchontrui en heeft vettig lang haar dat langs zijn gezicht valt. De ander heeft een blauwe sweater aan en strakke jeans. Het zijn twee aparte zaken, maar de aanklacht die wordt voorgelezen is hetzelfde: ‘aantasting van de eerbaarheid van een vrouw’. Anders gezegd: aanranding.

Buiten op de deur hangt een A4-tje met alle zaken die deze dag worden behandeld, negentien in totaal. De volgende verdachte, zijn hand vastgeklemd in die van een agent, staat al bij de deur te wachten. Justitie kampt met een enorme achterstand, legt een openbaar aanklager die geen zin heeft in vragen kort uit. Niet alleen in Delhi. Eind 2017 moesten door heel India bijna 128.000 verkrachtingszaken nog in behandeling worden genomen.

Als het al tot een zaak komt, dan eindigt die in nog niet eenderde van de gevallen in een veroordeling. Omdat getuigen ontbreken of terugkrabbelen, vertellen advocaten. Of het slachtoffer zelf trekt haar klacht in. „Vaak is de dader een bekende”, zegt Vineet Nagar, 26, die die ochtend een 19-jarige bijstaat die door haar vader zou zijn verkracht. „Dan is het makkelijk iemand emotioneel onder druk te zetten, zeker als een zaak lang voortsleept.”

„Vrijheid! Vrijheid!” Voor het podium van vrouwenactiviste Swati Maliwal wordt meer geschreeuwd dan gezongen. Overal hangen posters met haar gezicht, een getergde blik achter een donker montuur, en eisen. Zes zijn het er, waaronder meer mankracht voor de politie, meer speciale rechtbanken en het ophangen van de daders in de Nirbhaya-zaak.

„Er is nu niets dat verkrachters afschrikt”, zegt Maliwal. „Ze komen op borgtocht vrij en dat is het.” Verdwijnend onder lagen fleece oogt ze even vastberaden als verslagen. Als voorzitter van de vrouwencommissie van Delhi heeft ze de afgelopen jaren alles geprobeerd, zegt ze. Honderden brieven verstuurde haar kantoor. Ze praatte en praatte met politici, demonstreerde voor hun deur als ze geen gehoor gaven. Maar nu ligt ze hier dus weer.

„Ik weet niet waar ik nog op kan hopen”, zegt Maliwal. „Ik weet alleen dat ik niet opgeef.”

Dierenartsen en studenten demonstreren tegen het op vrouwen gerichte geweld. Jagadeesh NV/EPA
Activiste Swati Maliwal is zondag, de dertiende dag van haar hongerstaking, opgenomen in het ziekenhuis nadat ze was flauwgevallen, mogelijk vanwege nierfalen. Na lang tegenstribbelen hebben artsen haar een infuus met glucose toegediend.