Opinie

De Slag om Engeland is nog maar net begonnen

Brexit Wij ‘remainers’ hebben een nederlaag geleden, nu moeten we voorkomen dat ons open, grootmoedige Europese land gekaapt wordt door eng nationalisme, schrijft .
Vertegenwoordigers van de parlementen van Engeland en Schotland bieden Queen Anne de ‘Artikelen van Unie’ aan. Met de ondertekening daarvan ontstond in 1707 het Verenigd Koninkrijk, waarbij Schotland en Engeland onder één kroon kwamen, met één parlement, in Westminster. Brexit en hernieuwd Schots nationalisme zetten de Britse Unie verder onder spanning.
Vertegenwoordigers van de parlementen van Engeland en Schotland bieden Queen Anne de ‘Artikelen van Unie’ aan. Met de ondertekening daarvan ontstond in 1707 het Verenigd Koninkrijk, waarbij Schotland en Engeland onder één kroon kwamen, met één parlement, in Westminster. Brexit en hernieuwd Schots nationalisme zetten de Britse Unie verder onder spanning. Illustratie The Print Collector/Getty Images

‘De geschiedenis kan ‘helaas’ zeggen tot de verslagenen/ Maar zij kan hen helpen noch vergeven.” Deze regels van W.H. Auden uit de Spaanse Burgeroorlog gaan nu op voor ons, Britse Europeanen. Wij hebben gevochten om ons land in de Europese Unie te houden en we hebben verloren. De helft van de Britten die uit de EU wil had zich verenigd rond Boris Johnson en de helft die nog altijd in de EU wil blijven was onderling verdeeld en ging gebukt onder de electorale last die Jeremy Corbyn heet.

Terwijl het referendum van 2016 werd gewonnen met de bedrieglijke maar doeltreffende slogan ‘Take back control’, werden deze verkiezingen gewonnen met drie even doeltreffende en bedrieglijke woorden ‘Get Brexit done’. Ook al wisten de kiezers ergens in hun achterhoofd dat dit te mooi was om waar te zijn, in hun hart wilden ze dit nu eenmaal. En laten we eerlijk zijn: zelfs de meest hartstochtelijke remainers onder ons hadden ergens ook wel een verborgen ‘get Brexit done’-hoekje.

Maar nu antwoord ik Auden met een grootse uitspraak van de voorman van de Poolse onafhankelijkheidsstrijd aan het begin van de twintigste eeuw, Jozef Pilsudski: „Om te winnen en op uw lauweren te rusten, dat is een nederlaag; om verslagen te worden en niet op te geven, dat is een overwinning.”

Een van de vele onaangename ervaringen die ons Britten de komende maanden nog te wachten staat, is om gladde demagogen als Johnson en Michael Gove, die meer dan wie ook alles hebben gedaan om dit land te verscheuren, soepeltjes de mantra te horen herhalen dat ze „het land zullen samenbrengen”.

Terwijl het waarschijnlijke gevolg van Brexit toch niet alleen is dat het Verenigd Koninkrijk zwakker, armer en minder invloedrijk zal worden, maar dat het ook feitelijk als één land zal ophouden te bestaan. Dat is het andere duidelijke signaal van deze verkiezingen.

Lees ook: Noord-Iers Larne voelt zich verraden door Boris Johnson

Bloedvergieten

Volgens het akkoord dat Johnson in Brussel overeenkwam, verkeert Noord-Ierland al in een andere economische en juridische ruimte dan Engeland, Schotland en Wales. Voor het eerst heeft Noord-Ierland nu meer nationalistische dan unionistische parlementsleden gekozen. Grondwettelijk zal het waarschijnlijk weliswaar nog enige tijd onderdeel van het VK blijven, want een formele breuk zou weer tot bloedvergieten in de provincie kunnen leiden, maar in werkelijkheid zal Noord-Ierland steeds meer in de rest van het eiland Ierland geïntegreerd raken.

Intussen heeft Schotland even nadrukkelijk op de Scottish National Party (SNP) gestemd als Engeland op de Conservatieven – en dit na een uitdrukkelijke SNP-toezegging van een tweede Schots referendum waarin de partij van Nicola Sturgeon zal pleiten voor een Schots vertrek uit de Britse unie en een hernieuwd lidmaatschap van de EU.

Als Engelsman wil ik dat Schotland bij ons blijft, want dat vergroot de kracht, diversiteit en openheid van het multinationale land dat het VK is. Ook zijn er sterke economische argumenten voor Schotland om bij Engeland te blijven. Maar als ik Schots zou zijn, stemde ik nu waarschijnlijk voor onafhankelijkheid, in de wetenschap dat kleine landen het in de EU over het algemeen vrij goed doen. Als Johnson de Schotten het recht op een tweede referendum blijft ontzeggen, zullen ze vermoedelijk nog eerder voor onafhankelijkheid stemmen.

Commentaar: De Britten verdienen het als goede buur behandeld te worden

Terug naar de zestiende eeuw

Deze uitkomst zou ons terugvoeren naar de zeventiende eeuw, vóór de Unie van 1707 tussen Engeland en Schotland, en volgens sommigen zelfs naar de zestiende eeuw, toen alleen Engeland en Wales onder één vorst verenigd waren. Dit heeft iets enorm paradoxaals. Juist de Brexit, aan de top gevoed door Engelse post-imperialistische grootsheidswanen, zal waarschijnlijk leiden tot de vernietiging van het oorspronkelijke, kleinste ‘Engelse imperium’ – dat wat deze eilanden omvat.

Het zal jaren duren voor dit zich allemaal ontvouwt en de uiteindelijke ontknoping is niet onvermijdelijk. Misschien kiezen de Schotten er toch maar voor om ‘bij de duivel die je kent’ te blijven. Maar het is voor ons liberalen – in de breedste zin van het woord – geen moment te vroeg om te beginnen met de ‘Slag om Engeland’.

Want de Brexit is in wezen een Engels nationalistisch project. De Sint Joris-vlag, de taal, de mystiek, de emotionele aantrekkingskracht van Engeland en het Engelse gevoel zijn gekaapt door nationalisten en xenofoben, om nog maar te zwijgen van racisten als Tommy Robinson van de zogeheten English Defense League.

Lees ook: Britten in Brussel voelen zich verweesd

Republiek Groot-Londen

Maar Engeland is zoveel groter en beter dan dat. Ook zelfstandig zou Engeland nog altijd een redelijk groot Europees land zijn, met buitengewoon sterke kanten in de creatieve industrie, media en universiteiten van wereldklasse, financiële diensten, de kosmopolitische republiek Groot-Londen, medische wetenschap en digitale innovatie.

Het heeft een uitzonderlijke, ononderbroken geschiedenis van tien eeuwen als land met zijn eigen wetten en tradities van zelfbestuur. Het is ook het land van John Milton, John Lilburne, John Stuart Mill, Charles Dickens en George Orwell: ruimdenkend, gedurfd, tolerant en grootmoedig. Ondanks de veranderingen die zich door de eeuwen heen hebben voltrokken herkennen we nog altijd de mensen die Milton in 1644 heeft beschreven: „Een volk dat niet traag en saai, maar vlug, vernuftig en scherp van geest is; gespitst op vernieuwing, verfijnd en taai in het debat, in staat tot elke hoogte waartoe het menselijk vermogen kan stijgen.”

Verrijkt en verlevendigd door tientallen jaren immigratie zijn wij nog altijd dat volk, want deze kenmerken zijn cultureel, niet door geboorte bepaald. Helaas zijn we opnieuw, zoals Orwell in 1941 schreef, een familie waarin de verkeerde leden aan de touwtjes trekken. Maar toch een familie.

De Slag om Engeland in de EU is verloren, die om een Europees Engeland is nog maar net begonnen. Toen wij remainers met honderdduizenden door de straten van Londen liepen, met onze provisorische borden en Europese vlaggen, verdedigden we niet alleen het Britse lidmaatschap van een bepaalde reeks Europese instellingen. We verdedigden ook een bepaald idee van het Verenigd Koninkrijk en daarbinnen dan weer een bepaald idee van Engeland: open, tolerant, internationalistisch, geciviliseerd, met aandacht voor de sociale grondslagen van de individuele vrijheid en niet alleen voor de rauwe economische uitdrukking daarvan. Deze waarden delen we met miljoenen andere Europeanen. In die zin kwamen wij ook op voor een Europees Engeland. En dat kunnen we blijven doen. In dit uur van de nederlaag vind ik het belangrijk om met Orwell te zeggen: ik geloof in Engeland en ik geloof dat we door zullen gaan.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.