Boeren dagen RIVM over berekeningen stikstof

Rechtszaak Het RIVM berekent hoeveel stikstof van de landbouw jaarlijks in natuurgebieden terechtkomt. Maar hoe zit dat met de uitstoot van industriële bedrijven?

In oktober verzamelden boeren zich in de buurt van het gebouw van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in Bilthoven. Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP
In oktober verzamelden boeren zich in de buurt van het gebouw van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in Bilthoven. Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP

Het is vermoedelijk „onmogelijk” dat de landbouw verantwoordelijk is voor 46 procent van de stikstof in natuurgebieden. „Dat valt niet te controleren”, zei voormalig melkveehouder en boerenvoorman Jan Cees Vogelaar vrijdag in het Haagse Paleis van Justitie. Daar diende een kort geding dat twee boerenstichtingen hebben aangespannen tegen de staat.

De boeren eisen „openheid en transparantie” van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), vooral over de gebruikte data en het gebruikte rekenmodel. Het RIVM berekent de hoeveelheid stikstof die jaarlijks wordt uitgestoten en terecht komt in de lucht en in natuurgebieden. „Het rekenmodel is een prachtige auto met een motor waarvan wij niet kunnen ontdekken hoe die werkt”, aldus Vogelaar.

Is de kritiek op de berekeningen van het RIVM terecht?

De informatie moet snel beschikbaar komen, aldus de boeren, want komende dinsdag wordt mogelijk de spoedwet stikstof behandeld in de Eerste Kamer. Die wet is de basis voor maatregelen die provincies nemen om de hoeveelheid stikstof in natuurgebieden terug te dringen, iets waartoe de Europese Unie lidstaten verplicht.

Onevenredig veel schade

De maatregelen brengen de boeren onevenredig veel schade toe, vrezen beide stichtingen, het Mesdagfonds en de stichting Stikstofclaim. Bovendien helpen de maatregelen de natuur niet veel, omdat veel industriële bedrijven volgens hen buiten schot blijven. Van de 9.000 bedrijven die stikstof uitstoten, zijn er slechts 766 waarvan de uitstoot in de berekeningen wordt verwerkt, stellen de stichtingen. Vogelaar: „Van elke koe in Nederland is bekend koe stikstof die uitstoot. Maar van de meeste industriële bedrijven die stikstof uitstoten, weten we niets.”

Een steekproef in Brabant van zijn stichting, het Mesdagfonds, heeft volgens een van de onderzoekers, journalist Geesje Rotgers, uitgewezen dat „een minderheid van 30 tot 40 procent” van deze bedrijven in de registratie van emissies door het RIVM terug te vinden zijn. „De rest is niet in beeld. We kunnen niet controleren of de cijfers kloppen”, aldus Rotgers.

Alle gegevens vrijgegeven

Het RIVM stelt vrijwel alle gegevens vrij te hebben gegeven. Bedrijven in Nederland die jaarlijks meer dan 10 ton stikstof uitstoten, moeten dat melden in een milieujaarverslag. Met deze rapportages kan 87 procent van de uitstoot worden verklaard. De resterende 13 procent wordt verklaard door schattingen van de uitstoot van de overige industriële bedrijven, onder meer gebaseerd op de gebruikte hoeveelheid elektriciteit. Hoeveel bedrijven dat zijn, is niet bekend.

Dertien boerenorganisaties presenteerden eerder een eigen plan om de stikstofcrisis op te lossen

Het RIVM zegt de afgelopen maanden 95 procent van alle beschikbare informatie ter beschikking te hebben gesteld. Wat niet openbaar is, zijn gedetailleerde gegevens van bedrijven die hun uitstoot hebben gerapporteerd, bijvoorbeeld over waar een schoorsteen staat en hoe hoog deze is.

Dit is veelal „zeer concurrentiegevoelige informatie”, aldus het RIVM, waarover de bedrijven hebben kunnen aangeven dat deze niet mag worden gedeeld. „We willen maximaal transparant zijn, maar we moeten ook zorgvuldig omgaan met gegevens en gerechtvaardigde belangen beschermen”, aldus de raadsvrouw van het RIVM. Het instituut stelt een maand nodig te hebben om na te gaan of in dit geval de privacy van de bedrijven gerechtvaardigd kan blijven.

De vraag is of het vrijgeven van de gedetailleerde informatie leidt tot een andere verhouding over welke sector het meest bijdraagt aan het stikstofoverschot in natuurgebieden. De rechter doet maandagmorgen uitspraak.