Analyse

Nonchalance Dijkhoff leidt tot gemopper

Lijsttrekkerschap VVD Na de ophef over wachtgeld en reiskosten lijkt de tijd van Klaas Dijkhoff als VVD-kroonprins voorbij. Of wíl hij Mark Rutte niet opvolgen?

VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff.
VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff. Foto Bart Maat

Op zijn nonchalante houding kreeg Klaas Dijkhoff tot nu toe zowel positieve kritiek (‘verfrissend’) als negatieve (‘lomp’). In de affaire rond zijn wachtgeld en onterecht ontvangen reiskostenvergoeding lijkt die nonchalance de VVD-fractievoorzitter nu te nekken. Zijn argeloze opmerking dat hij „nooit” op zijn loonstrook kijkt, riep veel ergernis op.

Lange tijd gold hij als de onbetwiste VVD-kroonprins, als dé man om premier en partijleider Mark Rutte op te volgen. Alhoewel dat officieel nooit zo was gezegd – Rutte en Dijkhoff keken wel uit – zijn de kansen van Dijkhoff in korte tijd flink verkleind. Rutte liet afgelopen week in een interview in Elsevier weten dat het geen automatisme is dat Dijkhoff, omdát hij fractieleider is, hem opvolgt. „Klaas is prima. Maar ’t is niet per se hij.”

Alle ophef begon tweeënhalve week geleden met een artikel in de Volkskrant, waaruit bleek dat Dijkhoff zijn salaris als fractievoorzitter liet aanvullen tot dat van een bewindspersoon. Volgens de wet kan dat. Het leverde hem zo’n 80.000 euro op. Dijkhoff reageerde stellig: hij had recht op het wachtgeld en nee, hij zag er dus niet vanaf.

Een week later ging hij alsnog overstag, toen HP/De Tijd onthulde dat hij jaarlijks een reiskostenvergoeding van 4.900 euro ontvangt, terwijl hij als fractievoorzitter over een dienstauto met chauffeur beschikt. Dijkhoff sprak van een „domme fout”, hij had bij zijn aantreden als fractievoorzitter doorgegeven dat hij deze vergoeding niet wilde ontvangen, maar kennelijk was dat niet doorgevoerd. Hij had niet meer op zijn loonstrook gekeken, stom, maar hij zou het geld terugstorten. En om van al het gedoe af te zijn zou hij zijn wachtgeld ook stopzetten, want dat leidde nogal af.

Na de consternatie rondom de fractievoorzitter, die in de volksmond nu een ‘graaier’ heet, staat de VVD in de peilingen op verlies. Het imago van Dijkhoff is beschadigd.

‘Proefballonman’

En het ging net zo lekker met de VVD-kroonprins. Voor de zomer had Dijkhoff het beeld van ‘proefballonman’ van zich afgeschud. Coalitiegenoten zeiden dat de VVD’er een van de kurken was waar het kabinet-Rutte III op drijft. Ook binnen zijn eigen partij lag Dijkhoff goed. In het voorjaar had hij een discussiestuk gepresenteerd, Liberalisme dat werkt voor mensen, en hij trok langs zaaltjes om naar leden te luisteren. Zijn missie: een nieuwe koers uitstippelen voor de VVD, om te voorkomen dat de partij na al die regeringsjaren zou indutten.

Een NRC-onderzoek uit maart, onder 169 lokale VVD’ers, toonde aan dat Dijkhoff binnen de partij grote populariteit genoot. Negen van de tien geïnterviewden waren vlak voor de Provinciale Statenverkiezingen zeer positief over de „man van het volk” die „duidelijke taal” spreekt.

Exit kroonprins Dijkhoff?

Hardop klagen over Dijkhoff doen VVD’ers nog niet, maar achter de schermen klinkt wel gemopper dat hij zijn vorm van voor de zomer kwijt is. Exit kroonprins Dijkhoff dus? Voor die conclusie is het te vroeg. Ook Rutte heeft mindere fases gehad, denk aan de debacles rond de inkomensafhankelijke zorgpremie of de afschaffing van de dividendbelasting. Steeds bleek de premier in staat om een doorstart te maken.

Bovendien spelen twee andere vragen: heeft Dijkhoff zelf de ambitie om Rutte op te volgen als partijleider? En: is de plek van Rutte überhaupt vacant? Eerder dit jaar gonsde rond dat Rutte voortijdig zou vertrekken, bijvoorbeeld naar Brussel. Of dat hij het na drie termijnen welletjes zou vinden. Intussen – opnieuw: dit is officieel nooit gezegd – lijkt het er sterk op dat Rutte voor een vierde termijn opgaat. In dat geval was Dijkhoff al geen kroonprins meer, althans, niet direct.

Dijkhoff zelf leek vorige week bij Nieuwsuur expres twijfel te zaaien over zijn ambities. Hij zei dat vooral anderen hem de rol van kroonprins hebben toegedicht. Ook in de entourage van Dijkhoff is dit nu een veelgehoorde vraag: „Wie zegt dat hij Rutte wíl opvolgen?”

Het kan het kroonprinsendrama van de VVD nauwelijks verdoezelen.