‘Het gevaar komt opeens uit de kraan. Hier, in Nederland’

Loden waterleidingen In Nederland zijn er tussen de 100.000 en 200.000 woningen die nog loden leidingen hebben. Net zoals in enkele wijken in Amsterdam-Noord. Daar heerst grote onrust sinds bekend is dat veel waterleidingen nog van lood zijn. Lood in drinkwater kan gevaarlijk zijn. Waarom waren de bewoners niet eerder gewaarschuwd? „Als je dit weet, dan moet je het van de daken schreeuwen.”

Een watertappunt aan de Texelweg in de wijk Tuindorp Buiksloot in Amsterdam-Noord. Veel bewoners tappen hier hun drinkwater.
Een watertappunt aan de Texelweg in de wijk Tuindorp Buiksloot in Amsterdam-Noord. Veel bewoners tappen hier hun drinkwater. Foto Olivier Middendorp


Jorrit Tol vraagt wat zijn bezoek wil drinken. Koffie, thee? Hij maalt de koffiebonen, zet een filter klaar, maar als hij de waterkoker wil vullen grijpt hij niet naar de kraan. Hij pakt een fles bronwater. „Die heb ik gisteren nog bijgevuld bij het kraantje in het park”, zegt hij. „Het regende, sta je daar met al je flessen, dan denk je wel: waar ben ik mee bezig?”

Tol en zijn vriendin wonen sinds 2008 aan de Urkstraat in Amsterdam-Noord, in Tuindorp Buiksloot. Veel bewoners van deze buurt – én ook in Nieuwendam, Tuindorp Oostzaan, Gentiaan, Van der Pek, Floradorp en de Latherusbuurt – kregen in oktober een brief van woningcorporatie Ymere dat er mogelijk lood in hun waterleidingen zit. Lood kan gevaarlijk zijn voor je gezondheid: kinderen kunnen door lood een lager IQ ontwikkelen – tot wel vijf punten lager – en volwassenen lopen een verhoogde kans op hart- en vaatziekten en chronische nierziekten.

Tol liet direct een test uitvoeren: het water uit zijn kraan bevat 12,3 microgram lood per liter, meer dan de wettelijke drinkwaternorm van 10 microgram per liter. Sindsdien drinken hij en zijn vriendin geen druppel kraanwater meer. „We koken er niet meer in, geen rijst, pasta of groente. Het is net alsof je terug bent op een camping.”

Ook in Flint in de Verenigde Staten kwam er vergiftigd water uit de kraan: In Flint hebben nu álle politici afgedaan

Huizen van vóór 1960

Het gebruik van lood in waterleidingen is sinds 1960 verboden. Maar in Tuindorp Buiksloot en de andere buurten in Noord staan woningen die vóór die tijd zijn neergezet. Onder sommige van die huizen liggen toevoerleidingen, die het water van het Amsterdamse waternet naar de binnenleidingen in de woningen brengen. Meerdere huizen zijn op één zo’n toevoerleiding aangesloten. Die zijn in sommige gevallen nooit vervangen – dat is niet verplicht – en zijn van origine van lood.

De woningen zijn ooit neergezet door het gemeentelijk woningbedrijf Amsterdam, de verre voorloper van Ymere. De corporatie heeft inmiddels ruim 6.300 huurwoningen in Amsterdam-Noord onderzocht en stelt dat er mogelijk onder 2.979 huurwoningen loden toevoerleidingen kunnen liggen. In 1.343 huurwoningen kunnen nog loden binnenleidingen zitten. Tot nu toe heeft de corporatie 792 watertesten gedaan en 373 resultaten binnen – 19 procent zat boven de norm van 10 microgram lood per liter. Die testen zijn gedaan in zowel huurwoningen als koopwoningen – veel van de huizen in deze wijken zijn door Ymere door de jaren heen verkocht aan particulieren, zoals Jorrit Tol en zijn vriendin. Ook bij hen liggen er mogelijk loden toevoerleidingen onder het huis.

Spandoek op het huis van Fiona Klück in de Terschellingstraat.

Foto Olivier Middendorp

De brief van Ymere heeft tot onrust en onvrede geleid in Tuindorp Buiksloot. Aan de gevel van een huis op de Terschellingstraat hangt een metershoog spandoek: ‘Vergif komt uit de kraan in Buikslood’. Eronder staat de testwaarde die op het adres gemeten is: 28,3 microgram lood per liter. Binnen bij bewoner Fiona Klück staat op het aanrecht een tweeliterpak Bar-le-Duc. Ook bij haar thuis wordt er geen kraanwater meer gedronken of ermee gekookt. „Ik doe maar net alsof ik in Spanje ben, daar kan je ook geen water uit de kraan drinken”, zegt ze.

Klück is boos op Ymere, van wie ze de woning huurt. „Wij zijn hier zes jaar geleden komen wonen toen mijn zoontje nog drie maanden was. Hij kreeg altijd uit de fles, mét leidingwater. Maar ons is nooit verteld dat het niet veilig was.”

Miskraam

Het gaat Klück niet alleen om haar eigen gezondheid of die van haar inmiddels zesjarige zoontje. „Zelfs al zou hij vijf IQ-punten minder hebben, dan nog is het een slimme jongen.” Ze vertelt dat ze de afgelopen drie jaar geprobeerd heeft opnieuw zwanger te worden. Toen ze in oktober de brief van Ymere ontving, was ze net een paar weken zwanger. De zwangerschap heeft helaas geen stand gehouden, vertelt ze. „Het kan natuurlijk zijn dat het niks met elkaar te maken heeft, maar ik voel me vergiftigd.”

Foto Olivier Middendorp

Haar verhaal staat niet op zichzelf. Ook de vriendin van Jorrit Tol was zwanger, ook zij kreeg dit jaar een miskraam. „Die verschrikkelijke gebeurtenis waren we aan het verwerken, we keken alweer voorzichtig naar de toekomst”, zegt Tol. „Maar dan hoor je dit, en dan begin je er toch weer over na te denken. Het is moeilijk om het los van elkaar te zien.”

De bewoners wijzen daarbij op een rapport van het RIVM uit 2012. Daarin wordt een onderzoek genoemd waarin is gevonden dat lood de kans op een miskraam kan verhogen. Maar volgens Fred Woudenberg, werkzaam bij de GGD Amsterdam en voorzitter van een commissie van de Gezondheidsraad die vorige maand een rapport over lood in drinkwater uitbracht, zijn de aanwijzingen daarvoor zwak. „Er zijn beperkte signalen dat lood de kans op een miskraam vergroot. Er zijn een paar onderzoeken naar gedaan, waarvan de uitkomsten elkaar tegenspreken. De Europese Voedselautoriteit (EFSA) benoemt het daarom niet als een risico.” Hij zegt wel te begrijpen dat bewoners zich zorgen maken. „Als mensen vragen hebben hierover, dan kunnen ze ons bellen en leggen we het ze uit. Maar we communiceren alleen actief over effecten waarvoor duidelijke aanwijzingen zijn.”

Mijn zoontje kreeg altijd uit de fles, mét leidingwater. Maar ons is nooit verteld dat het niet veilig was

Fiona Klück Tuindorp Buiksloot

Dat steekt bij de bewoners. Ze vinden dat verloskundigen in de buurt, het consultatiebureau en de GGD hen hadden moeten waarschuwen voor deze risico’s. „Daarom vind ik het belangrijk dat dit verteld wordt”, zegt Tol. „Er wonen hier allemaal jonge gezinnen of jonge mensen die een gezin willen stichten. Die moet je geen kraanwater laten drinken. Dus als je dit weet, dan moet je het van de daken schreeuwen.”

De belangrijkste vraag die bewoners hebben is of Ymere – dat of nog eigenaar van de getroffen woningen is of ze heeft verkocht – al eerder wist van de loden ringleidingen, en dus had kunnen voorkomen dat bewoners vervuild water dronken. Volgens Klück kan het niet anders dan dat Ymere op de hoogte was. „Toen ik een medewerker vroeg: ‘Hadden jullie dat niet kunnen zeggen?’, antwoordde hij: ‘Ja, dat hadden we kunnen doen’”, zegt ze.

Wist Ymere iets?

Meer bewoners vermoeden dat Ymere meer wist. En waarom stuurde de corporatie in oktober ineens die brief? „Het kan bijna niet dat het niet bekend was”, zegt Tol.

Ymere is afgelopen zomer door een buurtbewoner geïnformeerd dat de loodconcentratie in het kraanwater te hoog was, zegt woordvoerder Coen Springelkamp. „We begrijpen dat huurders zich afvragen waarom ze niet eerder zijn geïnformeerd. We wisten dat er onder sommige huizen nog loden toevoerleidingen zouden kunnen liggen, maar niet waar en welke invloed die hadden op de waterkwaliteit. Nu we dat weten, heeft het opsporen van deze loden leidingen de hoogste prioriteit.”

Nu is de corporatie hard bezig in kaart te brengen waar nog loden leidingen liggen. „Dat je ons nog niet vloeren ziet openmaken, komt omdat we eerst zorgvuldig en precies willen weten waar we aan de slag moeten”, zegt Springelkamp. Volgens hem is Ymere in overleg met bouwbedrijven om zo snel mogelijk actie te ondernemen als duidelijk is waar nog loden leidingen te vinden zijn en hoe die vervangen kunnen worden zonder veel overlast te veroorzaken. En ook met huiseigenaren – die zelf verantwoordelijk zijn voor het vervangen van hun leidingen – wil de corporatie in gesprek. „We gaan ons opstellen als goede buurman. We moeten dit in gezamenlijkheid oplossen”, zegt Springelkamp.

‘Alle leidingen vervangen’

Ook de gemeente heeft gereageerd op de situatie, in de vorm van een brief van burgemeester Femke Halsema aan de gemeenteraad op 27 november. Daarin schrijft Halsema dat Amsterdam alle loden leidingen zo snel mogelijk wil vervangen en meer voorlichting gaat geven. Ook gaat de gemeente er bij het Rijk op aandringen de regels zo aan te passen dat loden leidingen niet meer gebruikt mogen worden.

De bewoners van Tuindorp Buiksloot vinden het allemaal te lang duren. Ze hebben zich inmiddels verenigd in Buurtvertegenwoordiging Tuindorp Buiksloot; zo’n 200 huishoudens, kopers en huurders door elkaar, zijn aangesloten. Matthias Bakker, wonend aan de Schiermonnikoogstraat, is een van de vijftien mensen die actief betrokken is. „De gemeente wil loden leidingen gaan vervangen, maar daar gaat ze niet over. En Ymere wel, maar die pakt het probleem niet voldoende op.”

Watertappunt in een parkje bij de nabijgelegen Adelaarsweg.

Foto Olivier Middendorp

De bewoners verwijten Ymere en de gemeente een passieve houding: zo moeten bewoners bijvoorbeeld zelf een watertest aanvragen bij de corporatie. „Dat is omdat we niet bij elke woning een meting hoeven doen om de situatie in kaart te brengen”, zegt Springelkamp van Ymere. „Maar als mensen onzeker zijn over of hun kraanwater schoon is, dan kunnen zowel huurders als kopers gratis een test aanvragen. Dat is een kleine moeite. Daarnaast houden we bewoners op allerlei manieren op de hoogte: brieven, inloopbijeenkomsten, een e-maildienst, een speciale website en een postcode-tool waarmee mensen kunnen kijken welke informatie er over hun woning beschikbaar is.”

Toch hebben de bewoners woensdagochtend voor de tweede keer vragen gesteld in de gemeenteraad, om het probleem opnieuw aan te kaarten. „Wij willen weten wie wat wanneer voor wie gaat doen. Ymere en de gemeente zijn nu aan zet”, zegt Bakker, vader van een zoontje van 4 en een dochter van 1. Want op dit moment, zegt hij, lijkt het wel „een derdewereldtoestand” in zijn buurt. „Je wilt het beste voor je kinderen, en dan komt, nota bene in Nederland, het gevaar opeens uit de kraan.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.