Ambities Lagarde zijn ook riskant

Europese Centrale Bank De nieuwe ECB-chef wil het hele monetaire beleid doorlichten en maakt haast met onderzoek naar digitale euro.

De nieuwe ECB-president Christine Lagarde donderdag op haar eerste formele persconferentie in Frankfurt.
De nieuwe ECB-president Christine Lagarde donderdag op haar eerste formele persconferentie in Frankfurt. Foto Ralph Orlowski/ REUTERS

Ik ga de dingen écht anders doen. Dat was duidelijk de boodschap die Christine Lagarde, de nieuwe president van de Europese Centrale Bank, kwijt wilde tijdens haar eerste persconferentie. Met grootse plannen en een opvallend losse stijl debuteerde ze donderdag voor de pers in Frankfurt.

De Française, tot voor kort de chef van het Internationaal Monetair Fonds, wil de luiken bij de ECB opengooien. Ze wil het huidige en omstreden monetaire beleid volledig doorlichten. En ze wil haast maken met een onderzoek naar een publieke digitale munt in de eurozone.

Met die ambities en voortvarendheid riskeert Lagarde ook teleurstellingen of ongelukken. Dat geldt bijvoorbeeld voor haar streven om opener te zijn dan haar voorganger Mario Draghi. Direct na het voorlezen van het rentebesluit – de ECB liet de rente ongewijzigd – nam Lagarde de tijd om uit te leggen dat ze „zichzelf” zal zijn en daarom „anders”. Lagarde wil, zo zei ze eerder al, met meer mensen praten dan alleen bankiers, beleggers en financiële journalisten, zoals Draghi gewoon was te doen. Lagarde wil ook met „het publiek” praten en met maatschappelijke organisaties.

Maar die aanpak is ook riskant: het financiële wereldje luistert altijd mee en weegt elk woord van centrale bankiers op een goudschaaltje. De eurokoers en de aandelenbeurzen kunnen gekke sprongen maken. Lagarde voelde de bui al hangen en deed donderdag een oproep aan de pers: „Over-interpreteer niet, trek niet teveel conclusies als ik iets zeg in een wat andere taal”. Het is echter de vraag of ECB-watchers, die met het volgen van de centrale bank hun geld verdienen, zich hier iets van aan zullen trekken.

Grote brainstorm

De stijlbreuk met de stijvere en formele Draghi was ook merkbaar aan opmerkingen die haar bescheidenheid moesten benadrukken („Als ik iets niet weet, dan zal ik u vertellen dat u niets weet”). Maar Lagarde beoogt meer dan een stijlbreuk. Ze wil het hele beleid van de ECB tegen het licht gaan houden in een officiële evaluatie, die volgende maand al van start moet gaan. Zo’n evaluatie vond voor het laatst zestien jaar geleden plaats en nu is het volgens Lagarde de hoogste tijd dat er weer een komt.

Het enige wat in deze brainstormsessie níet ter discussie zal staan is het mandaat van de ECB: prijsstabiliteit. Dat staat in het EU-verdrag. Maar wat prijsstabiliteit precies is, daarover mag het 25-koppige bestuur van de ECB het komende jaar gaan brainstormen. Overigens niet alleen intern, maar ook met onder meer europarlementariërs en maatschappelijke organisaties. De ECB moet en zal van Lagarde uit de ivoren toren komen.

In de laatste evaluatie in 2003 sprak de ECB af dat ze prijsstabiliteit definieert als „dichtbij, maar onder de 2 procent”. Omdat dit doel al jaren niet wordt gehaald – de inflatie is nu 1 procent – heeft de ECB onder Draghi zwaar geschut ingezet. Rentes werden negatief gemaakt en de ECB kocht massaal staats- en bedrijfsschuld op om geld in de economie te pompen. Het leidde binnen het bestuur tot flinke verdeeldheid tussen ‘duiven’ die deze lijn ondersteunen, en ‘haviken’ die een veel bescheidener monetair beleid voorstaan.

Kansen voor Knot

Lagarde ziet de ‘denkronde’, die eind 2020 moet zijn afgerond, als een manier om deze kloof te overbruggen. Zelf, zei ze, is ze „noch duif, noch havik”. „Ik probeer een uil te zijn, een dier dat vaak met een beetje wijsheid wordt geassocieerd”. Voor haviken als Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank, is Lagardes evaluatie een kans om invloed uit te oefenen. Knot stelde onlangs een „bandbreedte” voor rond het inflatiedoel, waarmee de ECB flexibeler kan zijn en dus minder extreem monetair beleid hoeft te voeren. Hoe hoog het inflatiedoel moet zijn, zei Knot niet. De meeste centrale banken streven naar 2 procent inflatie, om een buffer in te bouwen tegen deflatie, een gevaarlijke spiraal van prijsdalingen.

Hoopvol voor Knot is dat Lagarde sprak over het opnemen van de woningmarkt in het inflatiecijfer. Nu vallen huur-en koopprijzen daar nog buiten. Woningprijzen in Nederland en andere eurolanden zijn recentelijk fors gestegen, terwijl het inflatiecijfer juist heel laag bleef. Mogelijk gaat het inflatiecijfer vanzelf omhoog als de woningmarkt in de berekening komt.

De nieuwe brainstorm moet over meer gaan dan alleen ‘traditionele’ monetaire thema’s. Ook de „immense”  uitdaging van klimaatverandering moet worden besproken, zei Lagarde. En de „enorme” technologische veranderingen die gaande zijn.

Lees ook over Lagardes klimaatambities: Vergroening ECB moet wachten op consensus

Digitale euro?

Wat dat laatste betreft kan er volgens Lagarde één thema niet wachten, en dat is de discussie over een publieke digitale munt in de eurozone. Ze wil een ECB-onderzoek hiernaar, dat al loopt, „versnellen”.

De discussie over digitaal centrale bankgeld is in de versnelling geraakt nu het gebruik van contant geld daalt. Daardoor vervaagt de relatie tussen burgers en centrale banken, die contant geld uitgeven. Digitale overboekingen lopen via de geldstromen van commerciële banken. Nu groeit de roep om digitaal publiek geld: direct sparen en pinnen bij de centrale bank en betalen met centrale bankgeld.

Daarnaast is er zeker één particuliere digitale munt in de maak, de Libra van Facebook, en naar verluidt willen andere techreuzen een digitale munt lanceren. Centrale banken vrezen hierdoor de greep op het monetair beleid te verliezen. Lagarde: „Mijn persoonlijke overtuiging is we, gezien de ontwikkelingen die we nu zien (...) maar beter voorop kunnen lopen.”