Wel verkiezingen, geen democratie

Algerije Algerije kiest een nieuwe president, maar de betogers voor meer democratie hebben niet de illusie dat het leger zijn macht opgeeft.

Algerijnse betogers riepen burgers dinsdag in Algiers op hun stem niet uit te brengen bij de presidentsverkiezingen van 12 december.
Algerijnse betogers riepen burgers dinsdag in Algiers op hun stem niet uit te brengen bij de presidentsverkiezingen van 12 december. Foto Mohamed Messara/EPA

Vergeleken bij hun Algerijnse collega’s zijn de betogers tegen de regeringen in Irak en Libanon nog maar beginnelingen. Al sinds 22 februari van dit jaar zijn de Algerijnen wekelijks in vaak enorme aantallen de straat opgegaan om luidkeels maar vreedzaam te betogen voor een nieuw, democratisch systeem. Afgelopen vrijdag waren er in de hoofdstad Algiers en elders weer vele honderdduizenden mensen op de been.

Maar hun zin hebben de demonstranten van de ‘hirak’ (de beweging) tot dusverre niet gekregen. De strijdkrachten, al tientallen jaren de feitelijke machthebbers in Algerije, hebben in april onder druk van de betogingen weliswaar de zwaar invalide president Abdelaziz Bouteflika laten vallen, die al 20 jaar aan het bewind was. Maar generaal Gaïd Salah en zijn collega’s van Le Pouvoir, zoals het machtige en corrupte politieke en zakelijke Algerijnse establishment wordt genoemd, zijn vooralsnog niet van plan de macht op te geven.

De betogers, veelal jongeren (70 procent van de bevolking is onder de 30), eisen democratie naar westers model, en een eerlijker verdeling van werk en geld in hun olie- en gasrijke land. „Maar le Pouvoir heeft ons de rug toegekeerd en wil geen dialoog met de beweging”, zegt Saïd Salhi, de vicevoorzitter van burgerrechtenorganisatie LADDH die zelf ook vaak in de protestmarsen meeloopt, telefonisch uit Algiers. „Terwijl al die honderdduizenden demonstranten in de straten toch echt de wil van het volk tot uitdrukking brengen.”

Generaal Salah en de zijnen beseffen dat ze in elk geval de schijn van democratie moeten ophouden. Daarom worden er deze donderdag presidentsverkiezingen gehouden voor een opvolger van Bouteflika. Het is hun tweede poging nadat ze een eerder voor juli geplande verkiezing moesten schrappen bij gebrek aan kandidaten. De Algerijnen kunnen nu kiezen uit vijf oudere mannen, allen nauw verbonden met Le Pouvoir.

Ook besloten de machthebbers enkele getrouwen van Bouteflika op te offeren in showprocessen, die de indruk moesten wekken dat er iets verandert in Algerije. Zo kreeg Bouteflika’s jongere broer Saïd 15 jaar cel. Vlak voor de verkiezingen werden deze dinsdag nog eens onder anderen twee oud-premiers tot gevangenisstraffen van respectievelijk 12 en 15 jaar veroordeeld wegens corruptie.

De verwachting is dat de opkomst bij de verkiezingen desondanks zeer laag zal zijn. ‘Makach vote’ (Geen stemming), klonk het afgelopen vrijdag massaal uit de kelen van de demonstranten. Mogelijk volgt er een tweede ronde, als geen van de kandidaten meer dan de helft van de stemmen behaalt.

De campagne van de afgelopen weken was pijnlijk voor de kandidaten. Op verkiezingsbijeenkomsten kwam bijna niemand opdagen en de kandidaten moesten worden beschermd door forse politie-escortes tegen woedende burgers die met tomaten, aardappelen en zelfs stenen gooiden. Verkiezingsaffiches werden besmeurd of achter vuilniszakken verborgen.

Een tv-debat, het eerste uit de Algerijnse geschiedenis, was eveneens een surrealistische gebeurtenis. Geen van de kandidaten ging serieus in op de eisen van de betogers om het politieke systeem fundamenteel te hervormen. En geen van hen nam de moeite het op te nemen voor de tientallen politieke opposanten die door het regime zijn gevangen gezet.

Het leger heeft de afgelopen maanden snel aan prestige ingeboet in de ogen van de meeste Algerijnen. Nadat generaal Salah Bouteflika tot aftreden had gedwongen, leek het nog of hij de belangen van het land liet prevaleren. Toen waren er nog spandoeken met leuzen als ‘Leger en volk zijn broeders’. Inmiddels zijn die veranderd in ‘Generaals op de vuilnisbelt´ en zelfs ‘Gaïd Salah is een verrader’.

„Komende vrijdag gaan we weer een heel grote demonstratie houden”, zegt activist Salhi. „Want een nieuwe president zal hoe dan ook alleen maar de belangen van het bestaande systeem dienen en niet die van de bevolking. Daarom gaan we door met onze massale, vreedzame en democratische beweging.”