Reportage

Nu valt ook de stroom uit in Zuid-Afrika

Stroomstoring Niet alleen staatsbedrijven als South African Airways dreigen om te vallen, ook de stroom valt steeds langer uit. Dat bedreigt de gehele economie.

Kaarslicht en autolampen verlichten de straten van Kaapstad na het uitvallen van de stroom.
Kaarslicht en autolampen verlichten de straten van Kaapstad na het uitvallen van de stroom. Foto Nic Bothma/EPA

Het is niet voor het eerst dat Zuid-Afrikanen hun avonden met kaarslicht doorbrengen. Landelijke stroomuitval legt al meer dan vijftien jaar dit land bij tijd en wijle lam. Zonder stroom niet alleen geen licht of stervende apparaten zoals de computer waarop dit stuk geschreven wordt. Geen stroom betekent in Zuid-Afrika ook: geen veiligheid. Geen stroom op de draden die acht rijen dik over de muren van de huizen in de dure wijken zijn gespannen. Garagedeuren die niet meer luisteren naar afstandsbedieningen. Niemand erin of eruit.

De alarmfase ‘Stadium 6’ die maandagavond voor het eerst in de geschiedenis inging, laat zien dat de stroomcrisis in Zuid-Afrika nu voorbij is aan geplande ongemakken. De afgelopen vijf dagen ging al meerdere malen per dag in heel het land voor kortere tijd de stroom uit, maar de tekorten zijn nu zo kritiek dat een groot aantal bedrijven die naar goud, diamanten en platina graven, gedwongen zijn hun operaties stil te leggen. Volgens elektriciteitsbedrijf Eskom, een staatsbedrijf, is ruim 6.000 megawatt aan elektriciteit uitgevallen, zo’n 10 procent van het gehele netwerk. De gemeente Kaapstad waarschuwt dat aanhoudende stroomuitval ook tot het afsluiten van de watervoorziening kan leiden. De stroomuitval zal nog de hele week aanhouden. De Zuid-Afrikaanse rand viel voor de tweede dag achtereen ten opzichte van alle grote valuta.

„Dit verhoogt de kansen dat Zuid-Afrika voor de tweede keer in twee jaar in recessie wegzakt”, voorspelt de grootste zakenkrant Business Day. De stroomuitval onderstreept het wanbeleid bij Zuid-Afrika’s staatsbedrijven. De nationale luchtvaartmaatschappij bungelt door corruptieschandalen al aan de rand van bankroet, net als de spoorwegen, defensiebedrijf Denel, de nationale omroep SABC. De stroomproblemen brengen de regering van president Cyril Ramaphosa in verlegenheid, die had beloofd de economie uit het slop te trekken na de negen jaren van roofbouw onder zijn voorganger Jacob Zuma.

De directe aanleiding voor de stroomuitval zijn volgens elektriciteitsbedrijf Eskom hevige regenval in het oosten van het land die centrales onder water zou hebben gezet. Honderden huizen rond de hoofdstad Pretoria kwamen ook blank te staan. Overstromingen hebben ook elders in Afrika grote schade veroorzaakt.

Maar onderhoud en planning lopen al jaren achter bij het elektriciteitsbedrijf, dat op de been wordt gehouden door miljardensubsidies. Eskom heeft een schuld van 450 miljard rand, ongerekend zo’n 28 miljard euro. De centrales in Zuid-Afrika worden vooral gestookt met vervuilende steenkool en als die natregent op peperdure diesel.

‘Besturen per mobiele telefoon’

Het stroomdebacle volgt daags op de bekendmaking van een noodplan voor luchtvaartmaatschappij SAA, die al sinds 2011 verlieslijdend is en dreigt te bezwijken onder de gevolgen van jarenlange corruptie. Sinds 1994 stopte de regering meer dan 3,5 miljard euro in het bedrijf. De Zuid-Afrikaanse economie kromp in het derde kwartaal al met 0,6 procent. De economie staat onder extra druk door een negatief oordeel van kredietbeoordelaars als Moody, wat kapitaalvlucht kan veroorzaken.

President Ramaphosa ligt onder vuur omdat hij een bezoek aan Egypte niet heeft afgezegd ondanks de stroomuitval. Nota bene veroorzaakte deze ook de uitval van een gloednieuwe elektriciteitscentrale. Ramaphosa noemde die centrale onlangs nog een „sprekend symbool van het belang van onze staatsbedrijven”.

„Ramaphosa maakt een grote fout door te denken dat hij het land per mobiele telefoon kan besturen. We hebben moedig bestuur nodig”, zei de nieuwe leider van de oppositiepartij DA, John Steenhuizen.