Reportage

De oorsprong van de wereld is de inspiratie van Eli Content

Tentoonstelling De zon, de maan, vissen en vogels dansen om elkaar heen op de expositie van Eli Content in het Joods Historisch Museum.

Eli Content, Beresjiet, het Paradijs, 2013. (Drukwerk en verf op krantenpapier, op kaasdoek, 260 x 400 cm)
Eli Content, Beresjiet, het Paradijs, 2013. (Drukwerk en verf op krantenpapier, op kaasdoek, 260 x 400 cm) Foto Peter Cox

In de expositiezaal van het Joods Historisch Museum is een oersoep ontploft. Een dromerige, zomerse oersoep, vol vissen, planten, Adam en Eva, jazz, de maan, zwevende Hebreeuwse letters en een sterrenhemel waar je zelf het geluid van krekels bij denkt. Dit is So much I gazed on beauty, de eerste overzichtstentoonstelling van het werk van de Nederlandse kunstenaar Eli Content. Wie last heeft van een winterdip, vindt hier zijn tegengif.

Het eerste vonkje van onze oorsprong is een grote inspiratiebron voor de kunst van Content. „Ik vind het Oude Testament een prachtig verhaal. De mensen wisten vroeger niet precies hoe de wereld was ontstaan. Dus hebben ze geprobeerd dat in mensenwoorden te beschrijven, op een heel poëtische manier. En dan die eerste zin: In den beginne schiep God de hemel en de aarde. Dat is de mooiste eerste zin die er bestaat”, zei hij eerder in NRC.

Schepping en creatie staan in schril contrast met de verwoeste omgeving waarin Content opgroeide. Hij werd in 1943 geboren in Zwitserland, als kind van uit Nederland gevluchte Joodse ouders. Na de oorlog bleek het grootste deel van de familie te zijn vermoord en vestigde de straatarme familie zich in Hilversum, waar ze samen met andere overlevenden een naar binnen gekeerde microkosmos vormden. Om uit het benauwende, antisemitische Nederland van de jaren vijftig te ontsnappen werd hij koksmaat en voer de wereld over.

Eli Content, Sterrenhemel, Maan nacht, Lentebloesem, For number one, Cecil Taylor. Du bist wie eine Blume, So hold und schön und rein, H. Heine, 2012 (Courtesy kunstenaar en Galerie Onrust, Amsterdam) Foto Peter Cox

Uiteindelijk belandde Content in Israël, waar hij in een kibboets woonde en in de keuken van het Hilton in Tel Aviv werkte. In zijn vrije tijd maakte hij tekeningen, poppetjes of schreef poëzie. Hoewel hij niet in een culturele omgeving opgroeide – zijn vader was slager – werd hij van jongs af aan al geïnspireerd door kunst. Hij zag werken van Cobra en las een boek van Hugo Claus met tekeningen van Corneille. Zelf ziet Content zijn creativiteit als „een open wratje waar je aan jeukt. Een overbubbelend vat. Het stroomt en het stopt niet meer.”

Hij miste Nederland al te zeer en keerde terug. Afgezien van een periode aan Ateliers ’63 is Content autodidact. Zijn debuut is in 1976 in het Stedelijk Museum Amsterdam; het Jewish Museum in New York en Barbican Art Gallery in Londen volgen. Waar zijn werk nu bekendstaat om de levenslust, begint zijn oeuvre met sobere, abstracte werken – hij hield zich aan het tweede gebod van de Hebreeuwse Bijbel waarin staat dat je geen afbeeldingen mag maken. In deze overzichtstentoonstelling zie je hoe er steeds meer leven – en dus ook afbeeldingen – in zijn werk sluipen. Van zwarte vlakken naar voorzichtige organische vormen, van natuur naar dieren en bladeren, menselijke silhouetten en recent zelfs portretten.

De liefde voor leven betekent niet dat de kunst die je hier ziet lieflijk is. De Adam en Eva-figuren zien er monsterlijk uit, op andere werken is de verf grof en dik aangebracht. Content liet zich inspireren door Art Brut en outsider-kunst. Verder werkt hij veel met sjablonen (voor het Hebreeuwse alfabet) en op straat gevonden spullen. In het Kindermuseum van het Joods Historisch vind je zijn grote, felgekleurde kartonnen wezens; Content bewondert de fantasie van de kindergeest.

Eli Content, De hemel volgens Van Gogh O, Henry Red Alan I am failing (Satch) Pathology of the skin, 2014 (Courtesy kunstenaar en Galerie Onrust, Amsterdam) Foto Peter Cox

Van de veertig werken die er hangen springt er één vooral in het oog: Beresjiet, het Paradijs (2013). Op een vier meter brede en bijna drie meter hoge achtergrond van Israëlische kranten schilderde Content het silhouet van een mens met daaruit kabbalistische vertakkingen. Eromheen dansen letters van het Hebreeuwse alfabet, de zon, de maan, vissen en vogels. Als je door je wimpers kijkt lijkt het of dit kunstwerk beweegt. Niet voor niets stond dit beeld op de cover van zijn in 2016 verschenen boek bij de beroemde Franse uitgeverij Gallimard.

In Amsterdam is Content met zijn jazzhoedje en Jiddische humor een bekende verschijning. Elke paar weken hangt hij een nieuw, gezeefdrukt gedicht voor het raam van zijn huis aan de Amstel, waar hij samenwoont met Karina Schaapman, bekend van de kinderboekenserie Het muizenhuis. Hoewel Content ziek is – een algehele verzwakking – woekert de scheppingsdrang voort. In zijn atelier staan alweer vier nieuwe werken klaar.

Eli Content – So much I gazed on beauty. T/m 10/5/20 in het Joods Historisch Museum, Amsterdam. Inl: jck.nl