Vulkaantoerisme: je leven wagen voor een selfie op Instagram

Vulkaanuitbarsting Vulkanofielen voelen zich intens aangetrokken tot lava-geweld. „De hitte, het felle licht, de trillingen – al je zintuigen worden tegelijkertijd geprikkeld.” Maar soms gaat dat, zoals deze week in Nieuw-Zeeland, helemaal fout.

Een toerist maakt een selfie bij de Erta Ale tijdens een uitbarsting in 2016
Een toerist maakt een selfie bij de Erta Ale tijdens een uitbarsting in 2016 Foto Eric Lafforgue/Getty Images

Volgens een reddingswerker leek het op „een scène uit de televisieserie Tsjernobyl”. Na de vulkaanuitbarsting van maandag die aan ten minste acht mensen het leven kostte, krabt Nieuw-Zeeland zich deze week achter de oren. Premier Jacinda Ardern zei dat er „nog een hoop onbeantwoorde vragen” zijn over de ramp op White Island. Hoewel het dreigingsniveau van de vulkaan de afgelopen weken was verhoogd, waren er tijdens de uitbarsting 47 mensen op het eiland aanwezig – voornamelijk toeristen. Een deel bevond zich zelfs in de krater.

Jaarlijks zijn er duizenden aanmeldingen voor de ‘White Island Tours’. Toeristen laten zich niet altijd weerhouden door het feit dat bezoek aan een actieve vulkaan gevaarlijk kan zijn.

Vulkaanbezoek is een groeiende toeristische nichemarkt. Na de uitbarsting van vulkaan Eyjafjallajökull in 2010 nam het toerisme naar IJsland toe. Bekende parken als het Hawaii Volcanoes National Park trekken jaarlijks circa 2 miljoen bezoekers. Het Nederlandse reisbureau Askja Reizen biedt ‘eruptiereizen’ naar IJslandse vulkanen. Een onderzoek van de Britse Royal Geographical Society dat vorig jaar verscheen , muntte de term ‘vulkanofielen’.

Moderne mens wil natuurgeweld

De Australiër John Seach (57) is zo’n iemand die zich intens aangetrokken voelt tot het lava-geweld. De chemicus, die zichzelf ‘vulkaanavonturier’ noemt, heeft in zijn leven al meer dan tweehonderd vulkanen bezocht, vertelt hij via de telefoon vanuit Sydney. „Het is zo’n bijzondere ervaring. De hitte, het felle licht, de trillingen – al je zintuigen worden tegelijkertijd geprikkeld.”

Seach raakte betoverd door de kracht van vulkanen toen hij duiklessen gaf in de buurt van een actieve vulkaan op de Solomonseilanden. Dat het vulkaantoerisme ook onder een breder publiek toeneemt, begrijpt hij goed. „Dat komt door onze moderne samenlevingen.” Mensen die in steden wonen en de hele dag op kantoor zitten hunkeren volgens Seach naar het zien van natuurgeweld. „En vulkaanuitbarstingen zijn misschien wel het indrukwekkendste wat er in de natuur te vinden is.”

Het bezoeken van vulkanen is risicovol, maar dat hoort er volgens hem bij. „En het gevaar verschilt van vulkaan tot vulkaan. Ligt de vulkaan afgelegen bijvoorbeeld? En welke gassen komen er vrij bij een eruptie?” Maar zelfs de gevaarlijkste vulkanen kunnen vrij makkelijk bezocht worden. „In principe kan iedereen een tour boeken naar de Italiaanse vulkaan Stromboli.” Afgelopen zomer kwam een wandelaar om het leven toen de Stromboli opeens lava en brokstukken begon uit te spugen.

In rijkere landen is de veiligheid volgens Seach over het algemeen goed geregeld en zijn reisleiders goed opgeleid. In armere landen kan het zijn dat schimmige gidsen geld proberen te verdienen met het aanbieden van onveilige vulkaanrondleidingen.

Zelf is Seach meerdere keren op White Island geweest. Een keer is hij met een filmploeg de krater ingegaan. Dat het maandag fout ging op het eiland is volgens hem „vooral pech”. „De vulkaan barstte op het midden van de dag uit, precies toen alle toeristen er waren.”

Een foto genomen vanaf een toeristenboot bij de vulkaan op het Nieuw-Zeelandse White Island. Foto Michael Schade/AFP

Van cruiseschip naar vulkaan

De eveneens Australische onderzoeker Patricia Erfurt (65) ziet dit anders, vertelt ze telefonisch vanuit haar huis is Canberra. Ook Erfurt is eerder op White Island geweest. Op de vraag of er op het eiland genoeg veiligheidsmaatregelen waren getroffen antwoordde ze meteen: „Absoluut niet.”

Erfurt schreef meerdere boeken over vulkaantoerisme en beheert de website Volcano Tourism. Ook stelde ze een handboek met richtlijnen op voor veilig vulkaanbezoek. „Zo moeten er altijd vluchtwegen zijn en schuilbunkers”, vertelt ze. Dit laatste was volgens Erfurt op White Island bijvoorbeeld niet goed geregeld. „De keer dat ik er was, stond er alleen een container.”

Vulkaanavonturier Seach mag dan een expert zijn, verreweg de meeste toeristen zijn dat volgens Erfurt niet. „Ongeveer dertig toeristen die op White Island waren, kwamen van een cruiseschip. Het bezoek aan de vulkaan was dus een tussenstop tijdens hun reis. Wisten zij dat ze naar een actieve vulkaan gingen? En wat ‘actief’ betekent?”

Over het algemeen merkt Erfurt dat reisbureaus en betrokken instanties weinig trek hebben in haar veiligheidsvoorstellen. „Dat komt ook door de aard van de rampen”, vertelt ze. Het gebeurt niet vaak dat er doden vallen bij een vulkaanuitbarsting. „Daardoor wordt er vaak pas achteraf nagedacht over wat er beter had gekund.”

Vulkaanselfies

Amy Donovan schreef het Britse onderzoek van de Royal Geographical Society. Volgens haar is de groei van het vulkaantoerisme deels het gevolg van sociale media. Vorig jaar werden er in Hawaii meerdere mensen opgepakt voor het maken van selfies in de buurt van lavastromen. Zijn toeristen volgens Donovan echt bereid om levensgevaarlijke risico’s te nemen om een selfie te maken? „Ja... bizar genoeg wel”, schrijft ze per mail. „Voor sommige mensen is Instagram erg belangrijk – ze laten graag aan iedereen zien dat ze op gevaarlijke plekken zijn geweest.”

Of er een stereotype ‘vulkaantoerist’ bestaat kan ze niet met zekerheid zeggen. Wel komen ze vaak uit westerse landen. „Je moet rijk zijn om dit soort trips te kunnen maken.” Erfurt herkent dit. „Maar in Japan gaan ook lokale bewoners regelmatig naar vulkanen. Vulkanen spelen een belangrijke rol in Japanse legenden en religieuze verhalen”, vertelt ze. „Ook bejaarden en kleine kinderen gaan. Maar die bezoeken worden vaak extreem goed in de gaten gehouden.”

Toch kwamen er bij de uitbarsting van de vulkaan Ontake in 2014 63 mensen om het leven. „Zelfs daar kan het dus fout gaan.” De toeristen die uit andere landen komen zijn zich volgens Erfurt vaak minder bewust van de risico’s. „Die komen zelf meestal uit landen waar geen actieve vulkanen zijn.”

Toeristen bij de Pacaya vulkaan in Guatemala, die in 1965 een grote uitbarsting kende en sindsdien voortdurend actief is. Foto Raoul Manten
Correctie 11 december 2019: in een eerdere versie was de naam van de premier van Nieuw-Zeeland, Jacinda Ardern, verkeerd gespeld. Dit is aangepast.