Reportage

Britse kiezer wil wat liefde en aandacht van de politiek

Britse verkiezingen (slot) In de plaatsen Morecambe en Lancaster is de teloorgang overal te zien. Toch zijn kiezers er vlak voor de stembusgang donderdag positief. Maar dan moet wel dat ene prestigeproject doorkomen.

In april 2023 moeten aan de promenade van Morecambe vijf hallen gebouwd zijn in de vorm van mosselschelpen. Het Eden van het Noorden moet jaarlijks 750.000 toeristen trekken.
In april 2023 moeten aan de promenade van Morecambe vijf hallen gebouwd zijn in de vorm van mosselschelpen. Het Eden van het Noorden moet jaarlijks 750.000 toeristen trekken. Foto’s Merlin Daleman

Morecambe hoopt op een paradijselijke overvloed in de toekomst, zodra Eden hier neerstrijkt. „Er zullen meer toeristen op Eden afkomen”, zegt Jo Wilkinson, eigenaar van een hotel aan de strandboulevard. „Als Eden doorgaat, zullen er meer banen zijn”, zegt Briony Scott, manager van de lokale voedselbank. „Eden zal meer aandacht creëren voor onze schitterende natuur”, zegt Thomas Mather, een gepassioneerde amateurvisser.

Niet de stembusgang van donderdag, maar april 2023 is waar Morecambe reikhalzend naar uitkijkt. Dan moeten aan de promenade vijf hallen gebouwd zijn in de vorm van mosselschelpen, met binnen een tropisch regenwoud, een kuuroord, een educatief centrum over de baai en een theaterzaal. Dan is het Eden van het Noorden af en zullen er jaarlijks 750.000 toeristen op af komen, hoopt men in Morecambe. „Als het in Cornwall kan, kan het hier ook. Zeker weten”, zegt hotelier Wilkinson.

Eden is inderdaad niet uniek. Het is een project van de Brits-Nederlandse ondernemer Tim Smit. Eind jaren tachtig stuitte Smit, geboren in Scheveningen en succesvol als manager van Barry Manilow, op een verlaten groeve in Cornwall. Hij creëerde er een toeristische bestemming waar inmiddels jaarlijks een miljoen bezoekers (kaartjes voor volwassenen kosten 26 pond, bijna 31 euro) op afkomen. Smit zegt zelf dat zijn tuin-pretpark-expositieruimte-combinatie sinds de opening in 2001 in totaal 2 miljard pond heeft gegenereerd voor de lokale economie in Cornwall.

Smit heeft zijn oog op Morecambe laten vallen voor een nieuw project. „Morecambe is veelbelovender dan Eden in Cornwall”, hield Smit in april bewoners voor in een presentatie volgens The Guardian. Cornwall ligt afgelegen, terwijl Morecambe kan profiteren van de nabijheid van toeristen uit grote steden als Manchester, Glasgow en Liverpool.

De zakenman weet wat op het spel staat. „Als een plek pech heeft gehad, gelooft iedereen dat pech die plek achtervolgt en dat er nooit iets goeds kan gebeuren”, zei Smits eerder.

Morecambe snakt naar vijfhonderd directe en zesduizend indirecte banen, naar reuring en naamsbekendheid. Maar men weet de toekomst pas te vieren als die werkelijkheid is. In het verleden beloofden ondernemers miljoeneninvesteringen en bouwden ze pretparken die vliegensvlug ter ziele gingen.

Het kost 101 miljoen pond om Eden te bouwen. Het bedrijf, lokale overheden en het ministerie van Financiën moeten die som delen. Tijdens een flitsbezoek eind november – want campagnetijd – aan het stadje sprak minister Sajid Javid van Financiën op geheel niet bindende wijze sympathie uit voor het project: „Als de Conservatieven herkozen worden, zullen we ernaar kijken.”

Hoe graag bewoners de mosselschelpen aan hun kustlijn zien verrijzen, dit is precies wat hen stoort aan hoe het land bestuurd wordt: hun woonplaats dient vooral als decor voor politici om een show op te voeren. Wat men zo vurig wil? Een beetje oprechte liefde en aandacht van de politiek. „Zou het niet beter zijn als de besluiten die zo belangrijk zijn voor de stad genomen worden door bestuurders die de stad ook belangrijk vinden?”, zegt Loz Kaye, tot vijf jaar geleden partijleider van de Britse Piratenpartij en nu artistiek directeur bij muziekvereniging More Music. „Ik snap die onmacht. Ze zien de achteruitgang, het gebrek aan politieke urgentie.”

Kaye is tegen de Brexit, maar begrijpt dat mensen het referendum in 2016 aangrepen om af te rekenen met ogenschijnlijke onverschilligheid. „Waar ik mij zorgen over maak, is wat er gebeurt zodra de Union Jack gestreken is in Brussel en mensen hier merken dat hun leven niet beter wordt? Voelen ze zich dan bedot door brexiteers? Voelen ze zich aangetrokken tot een kwalijker populisme? Dat is een enge gedachte.”

Schaliegas en vertraagde treinen

In de drukke winkelstraat van Lancaster, tien minuten met de boemeltrein vanuit Morecambe, wordt luidkeels gedemonstreerd, voor het klimaat, tegen oliemaatschappijen. Op de stoep zijn leuzen gekalkt, met daarnaast in krijt het symbool van de Extinction Rebellion-beweging.

Klimaat is een beladen onderwerp in Lancaster. De afgelopen jaren wilde exploratiebedrijf Cuadrilla in Lancashire schaliegas winnen. In augustus moest het bedrijf de werkzaamheden stilleggen na een aardbeving van 2,9 op de schaal van Richter. Een paar maanden later, in november, besloot de regering van premier Johnson een moratorium in te voeren op schaliegas. Labour-politicus Cat Smith, die Lancaster vertegenwoordigt, wijst er in de campagne op dat Labour de winning van Brits schaliegas permanent zal verbieden.

Op de faculteit van de universiteit zegt student Lex Johnston (20) dat het wat hem betreft logisch is dat klimaat de komende jaren een belangrijker politiek thema is dan de Brexit. „Het raakt iedereen en is overal”, zegt hij, doelend op zorgen dichtbij huis als de schaliegaswinning en mondiale bedreigingen als de stijgende zeespiegel. „Het is geen klimaatverandering. Het is een klimaatcatastrofe”, zegt Johnston. De student politicologie wijst op de slechte staat van het openbaar vervoer in Engeland, als voorbeeld dat beide grote partijen schuldig zijn aan de huidige situatie. Sinds begin jaren zestig hebben beide partijen toegestaan dat het fijnmazige Britse spoornetwerk werd ontmanteld. Het land dat het spoor uitvond is onmiskenbaar een autostaat geworden.

Tijdens de avondspits in Lancaster blijkt dat Johnston gelijk heeft. Door een geknapte kabel in de bovenleiding rijden er urenlang geen treinen. „Reis alstublieft morgen”, meldt een informatiebord op het perron. Geroutineerd leiden medewerkers van treinbedrijf Virgin passagiers naar gereedstaande taxi’s. Niemand kijkt verbaasd of boos. Dit is geen uitzondering: in de afgelopen twee maanden reden slechts twee op de drie treinen hier op tijd.

Dat forenzen soms moeizaam is, weten mensen hier ook. Heel soms knappen bovenleidingen. Alle begrip. Waar bewoners van noordelijke graafschappen als Lancashire echter allergisch voor zijn, is vergeten worden. De uitbreiding van Heathrow is een dominant thema in de politiek, net als de nieuwe metroverbinding in Londen. Maar over het chagrijn dat noordelijke steden het moeten doen met Pacer-treinen, rijdende koekblikken, die veertig jaar geleden gebouwd zijn, hoor je nooit iemand. Verblijf een week in Morecambe en Lancaster en je hoort het wel tien of twintig keer: niemand maalt om ons.

De afgelopen Brexit-jaren is veel geruzied over de eenheid van het Verenigd Koninkrijk. Is Schotland op weg naar onafhankelijkheid? Zorgt de Brexit ervoor dat Noord-Ierland afdrijft? In Lancaster en Morecambe is duidelijk: het Verenigd Koninkrijk is al een verbrijzeld land, waar noord en zuid, arm en rijk en progressief en conservatief steeds minder in elkaars werelden herkennen.

De fighting spirit van Morecambe

Natuurlijk zijn er ook in Morecambe voorbeelden van wat wel mogelijk is, wat er wel goed gaat. Dit jaar is met geld en inspanning van de gemeenteraad het zwembad heropend. En aan de promenade zit sinds kort een nieuwe lunchroom, met sterke koffie en erwtensoep zo dik dat je lepel recht overeind blijft staan. De zaak wordt gerund door een vrouw die bij de bingohal werkte. Ze had dit nog nooit eerder gedaan, maar het leek een leuk avontuur. In de toiletten legt ze gratis maandverband neer, want ze heeft gehoord dat sommige vrouwen daar niet genoeg geld voor hebben. „Dit is toch een fantastische zaak!”, zegt Anita Mather, die in een psychiatrisch ziekenhuis werkt en met haar man Thomas aan het brunchen is.

De twee kunnen moeiteloos opsommen hoe de middenstand verdween en de drugsoverlast op straat toenam. „Ik geloof erg in golfbewegingen. Het ging hier een tijdlang minder, nu krabbelt Morecambe op. Iedereen die zegt dat het slecht gaat, wijs ik op deze zaak. Om de hoek zit ook een nieuw kunstenaarscollectief. Er zijn genoeg mensen hier met ideeën, durf en creativiteit. Uiteindelijk moeten we het van onszelf hebben en niet van politici. Zolang we onze fighting spirit behouden, komt het goed.”

Bij de voedselbank vertelt Briony Scott dat zij hoopt dat als de rijkdommen binnenstromen door het Eden-project er nog steeds oog is voor solidariteit. Zelf studeerde ze in Lancaster, verhuisde naar Belfast, woonde aan een van de meest beruchte straten van die verdeelde stad en keerde onlangs terug naar Morecambe. Toen zij een huis huurde, was het nog betaalbaar, maar ze ziet dat de prijzen nu al stijgen, met de komst van het megaproject in het verschiet. „Investeringen in de regio zijn natuurlijk prima. Maar het zou droevig zijn als mensen straks in grotere geldnood komen omdat ze hun huur niet meer kunnen betalen. Voor veel mensen is een stijging van 500 naar 700 pond per maand niet te doen.”

De verkiezingen zijn belangrijk, zegt Scott. Nog belangrijker is of de regeringspartij, wie dat ook is na de stembusgang, besluit volwassen en serieus te besturen. Scott vindt het cruciaal dat universal credit, het complexe en logge Britse systeem voor uitkeringen, wordt hervormd.

Sinds het aantreden van Theresa May als premier in de zomer van 2016 zijn er vijf verschillende ministers van Sociale Zaken geweest. Vier stapten op, niet als gevolg van een kwestie op hun departement, maar door Brexit-turbulentie. „In die zin is de hele discussie schadelijk geweest voor armoedebestrijding”, zegt Scott. „Het is een taai dossier dat dringend aandacht nodig heeft en ministers hadden amper tijd om zich in te werken.” Ze hoopt dat na de verkiezingen er eindelijk rust komt, dat de regering meer koersvast is dan de wiebelige voorgangers. „Ik hoop dat de politiek na de verkiezingen inziet dat we allemaal verder moeten.”

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Waar gaan de verkiezingen in het VK nu écht over?

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.