Recensie

Recensie Film

Alice in Virtual Land

Virtual reality In ‘Alice, the Virtual Reality Play’ ben je Alice, maar je hoeft je niet aan het boek te houden. Je bent acteur en proefkonijn tegelijkertijd.

Foto Eye

Vroeg of laat moest het ervan komen. Een virtualrealitybewerking van Alice in Wonderland. Het klassieke kinderboek uit 1865 van Lewis Carroll is al 150 jaar VR. Of was beter gezegd VR avant la lettre. Of het nou een drugstrip was of een droom: er zijn maar weinig verhalen die gebruikmaken van zoveel verschillende vertelmiddelen en die zo immersief zijn, zoals het toverwoord van het nieuwe medium luidt. Vanaf het moment dat het meisje Alice op de eerste pagina van verveling nog eens heel diep gaapt, tuimel je haar droomlogica binnen. Alice is een verhaal over je ogen sluiten en dan weer openen. Over in een konijnenhol vallen en in een parallelle wereld terechtkomen waarin weinig nog aan de wetten van het alledaagse beantwoordt.

De contentmakers van de Parijse DV-studio waren er met hún Alice VR-versie al vroeg bij. In het dagelijkse leven maken ze campagnes voor grote modewerken als Chanel, Prada en Viktor&Rolf, waarin de nieuwste mediatechnieken net zo belangrijk zijn als de laatste mode. Maar voor regisseur Marie Jourdren lonkte er een wereld achter de computeranimaties en 360-graden-video. Zelfs ‘state of the art’ VR was haar niet genoeg. Ze begon te pionieren met een mix van virtual reality en theater met echte objecten en menselijke acteurs, met geur en met smaak, met Alice, the Virtual Reality Play als gevolg. Het eenpersoons-VR-toneelstuk maakte een vliegende start in de eerste editie van de VR-competitie van het Filmfestival Venetië in 2017 en is in december te beleven in Eye Amsterdam. De VR-ervaring werd begin december voorvertoond aan de pers in Parijs.

Dwaallichtjes

Het wordt al meteen duidelijk dat geen enkele bezoeker precies hetzelfde zal meemaken. Zodra je je headset met VR-bril en koptelefoon ophebt vraagt een hypnotiserende stem aan je om je zo nieuwsgierig mogelijk te gedragen. Als een klein meisje. Alles mag. Rondlopen. Dingen aanraken. Vragen stellen. En terwijl dwaallichtjes in het alomvattende zwart om je heen je het gevoel geven dat je dieper, en dieper, en dieper in het konijnenhol van je onderbewuste valt, kom je er weer uit in een David Lynch-achtig decortje met zwart-witte op-art-patronen op de vloer en roodfluwen gordijnen om je heen. Zodra je weer met beide benen op de grond staat ben jij Alice. Althans zo líjkt het. Want dan heb je nog geen stap verzet. Maar VR kan je al snel je lichaam en de fysieke wereld doen vergeten.

Echt interactief is Alice niet. Dat zou ook onmogelijk zijn. Maar de acteurs die het zenuwachtig om je heen hupsende Witte Konijn, de aan een rekstok bungelende Humpty Dumpty en de waterpijp lurkende Rups ‘spelen’ improviseren op basis van een aantal min of meer vaste scripts. Na afloop zal scenarist en stage director Maximilien Delort uitleggen dat na drie jaar Alice wel min of meer uitontwikkeld is, maar dat hij nog steeds de verleiding niet kan weerstaan om achter de schermen mee te kijken en de acteurs dingen in te fluisteren die zijns inziens beter passen bij wat de bezoeker aandraagt. Eigenlijk ben je als ‘toeschouwer’ daarom acteur en proefkonijn tegelijkertijd. Soms kan de twintig minuten durende VR-ervaring daardoor uitlopen tot een uur.

Verhalende VR is nog zo nieuw dat er nog niet zoiets is uitgekristalliseerd als de geheide drie-akten-structuur van Hollywood waarin de held op missie gaat en daar na het overwinnen van wat obstakels meestal wel in slaagt. Natuurlijk. Als Alice moet je uiteindelijk ook weer uit Wonderland zien te komen. En de voorgetoverde wereld is nou ook weer niet zo complex of gelaagd dat je er voor altijd rond zou willen dwalen. Maar als je binnen bent raak je wel je besef van tijd en ruimte kwijt.

Filmcrew

Alice zette de toon voor meer soorten van multiplayer interactieve VR. In 2018 maakte DV bijvoorbeeld The Horrifically Real Virtuality, een hommage aan ‘slechtste regisseur aller tijden’ Ed Wood, waarin zes deelnemers en een aantal acteurs afwisselend bioscoopbezoekers en filmcrew zijn. Dan komt het niet meer alleen op technische perfectie van de VR-ervaring aan, maar ook op dramaturgie, en bovenal kwaliteitsacteren. Bovendien doorbreken multiple user-vormen het exclusieve (en soms elitaire) karakter dat artistieke, interactieve en theatrale VR nu heeft: relatief begrotelijk en slechts voor weinig mensen beschikbaar, terwijl de VR-bril zelf in potentie voor grote groepen gebruikers beschikbaar zou kunnen zijn. Maar zelfs in Eye kunnen er in twee weken tijd maar 150 mensen komen kijken.

Vorige maand was in Eye bijvoorbeeld al Tupac Martirs Cosmos Within Us te zien, waarin een live-orkestje optrad en twee rekwisiteurs voortdurend in de weer waren om het verhaal over een man met geheugenverlies met geur- en smaakelementen te verrijken. Net als het team van DV was ook Martir zich door zijn commerciële achtergrond bewust van het feit dat eenpersoons-VR een wankele economische toekomst heeft. Dus bedacht hij een truc: wat als honderd mensen in een ‘backstage’-versie konden zien wat er allemaal om de VR-speler heen gebeurt, en via schermen ook meekrijgen wat die ondertussen op het schermpje in zijn bril ziet? De persoon met de headset wordt zo acteur en cameraman tegelijkertijd. Daarbij vervagen de grenzen tussen maker en gebruiker op een manier die zelfs in gaming ongeëvenaard is. Maar ook die tussen gebruiker en toeschouwer. En het roept nieuwe vragen op. Willen we wel bekeken worden als we in een virtuele werkelijkheid rondlopen? Of is dat zoiets alsof iemand in je dromen komt spieken? VR wordt immers vaak vergeleken met iets wat het dichtste bij een droomwerkelijkheid komt. Juist door het gevoel elk besef van tijd en ruimte en lichamelijkheid te verliezen. In Alice is het nog niet zover. Je bent alleen met de beelden in je bril. Of dat denk je. Je vergeet voor het gemak maar even dat er misschien iemand achter de schermen staat te lachen als je uit je hoofd ‘Oud zijt gij Paai Witbol’ tegen de stonede rups in zijn mierzoete wolk shishatabak probeert op te zeggen. Gelukkig hoef je je niet aan het boek te houden om toch helemaal Alice te zijn.