Opinie

Over mensenrechten ben ik strikt én pragmatisch

Buitenlands beleid Het principe van mensenrechten voor iedereen is onaantastbaar, maar je kunt het alleen effectief nastreven door pragmatisch te zijn, betoogt minister .
Illustratie Hajo

Als zoon van ouders die de Tweede Wereldoorlog bewust meegemaakt hebben, hoorde ik thuis aan de eettafel wat mensenrechtenschendingen betekenden voor hun generatie. Mijn vader overleefde ternauwernood een Jappenkamp, zijn vader niet. Mijn moeder school met de familie onder de keukentafel wanneer bommenwerpers overvlogen.

Deze ervaringen van mijn familie waren ook de reden dat ik al vroeg kreeg ingeprent dat ik niet alleen hard moest werken en altijd mijn bordje leeg moest eten, maar ook dat ik dankbaar moest zijn aan al die duizenden militairen die hun leven waagden voor onze vrijheid en die van Europa. Dankzij hen en anderen leven wij nu in een land waarin we kunnen zeggen wat we willen; waarin de meeste mensen zekerheid hebben van een inkomen en een pensioen; en waarin onze kinderen en kleinkinderen naar school kunnen en kunnen opgroeien zonder angst. Sterker nog, we leven nu in een land waar een vrouw aan de top van een bedrijf kan staan; waar mensen kunnen trouwen met wie ze maar willen; waar een man een vrouw kan zijn, en een vrouw een man. Dat is vrijheid. Het fundament waar het bij mij bij mensenrechten om gaat.

En dat brengt mij ook bij het belang van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, in 1948 aangenomen door de VN. Want deze Verklaring vormt het fundament voor onze vrijheid. Het eerste artikel geeft de kern al aan. „Mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren.” Ze zijn er dus voor iedereen. Wie je ook bent, wat je ook doet, waar je ook vandaan komt.

Maar helaas zijn die mensenrechten nog verre van gewoon. Zo vonden er het afgelopen jaar wereldwijd 331 moorden plaats op transgenders en genderdiverse mensen, en werd er in 2017 een recordaantal journalisten vermoord. Ook werden er mensen vermoord vanwege hun politieke voorkeur, zoals het Russische oppositielid Boris Nemtsov in 2015; en mensen opgesloten in zogenoemde ‘heropvoedingskampen’, zoals de Oeigoeren in China.

Bordelen en sweatshops

En ik denk aan de nog altijd 168 miljoen kinderen die gedwongen worden om te werken, in mijnen, bordelen of sweatshops. Of aan al die miljoenen mensen die de afgelopen jaren werden ontvoerd, verdeeld, verkocht, of zelfs verloot – zoals Nadia Murat, een moedige en strijdbare jezidivrouw die ik in september heb mogen ontmoeten in New York, en met wie ik sprak over het belang van berechting. Want voor mij is het heel duidelijk: zonder berechting ook geen kans op gerechtigheid.

Vanwege Nadia en al die andere mensen moeten we ons inzetten voor mensenrechten. Niet alleen omdat we ons hebben gecommitteerd aan die Verklaring, maar ook omdat respect voor mensenrechten elders leidt tot meer ontwikkeling en tot meer stabiliteit om ons heen.

Landen die thuis de mensenrechten respecteren, zijn immers bijna altijd stabiele partners in de internationale politiek en dus betrouwbaarder. En we weten ook dat daar waar mensen in waardigheid kunnen leven, mensen zich ook minder snel bekeren tot extremistische en terroristische bewegingen. Dan heb je namelijk iets te verliezen.

Lees ook: Europa, begrijp nu eens: soft power is echte macht

Slot op de deur

Mensenrechten elders zijn voor een land als Nederland dus niet alleen een doel op zichzelf. Ze vormen ook een slot op de deur, omdat ze ons veilig houden, landen om ons heen stabiel houden en daardoor ook voor meer handel, banen en economische groei zorgen. Mensenrechten vormen een waarborg voor een wereld die leefbaar is voor een ander, en dus ook voor onszelf.

Niet voor niets vormen mensenrechten al veertig jaar de rode draad van het Nederlandse buitenlandbeleid. En over de beginselen ben ik strikt. Maar ik ben pragmatisch over de methode waarop we resultaten moeten bereiken. Want als het gaat om het tegengaan van mensenrechtenschendingen zijn er nu eenmaal geen eenvoudige praktische richtlijnen. Dan gaat het erom waar je wat voor mensen kan doen. En waar je ook echt een verschil kan maken.

Dat betekent dus dat ik soms alleen handel, of afspraken maak met een ander land – alhoewel ik de voorkeur geef aan optreden in coalitieverband – en vooral met EU-partners, want dan klinkt de Nederlandse ambitie harder door, en zijn we effectiever. Ik ben ook pragmatisch over de toonhoogte als het gaat om mensenrechten. Soms geef ik publiekelijk kritiek, soms is er stille diplomatie nodig. Al naar gelang de effectiviteit. Ik pas dus mijn strategie aan om samen met collega’s, beleidsmedewerkers en diplomaten effectief te zijn in een wereld waarin Nederland het niet alleen voor het zeggen heeft en waarin ik te maken heb met een weerbarstige internationale context.

Lees ook: ‘Nederland heeft binnen EU langste lijst veilige landen’

Filosofische beschouwingen

En we zijn effectief. Want we blijven niet hangen in filosofische beschouwingen over hoe de hele rechtsketen eruit zou moeten zien in een bepaald conflictgebied, maar investeren bijvoorbeeld in groot onderzoek naar bewijs in Irak en Syrië, en kijken vervolgens met andere landen hoe we daders legitiem kunnen berechten.

Moderne slavernij? We stellen een sanctieregime in om geld van mensenhandelaren tegen te houden. We gaan een publiek-private samenwerking aan van regeringen en partners uit de financiële sector. Om zo daders van mensenhandel op te sporen en slachtoffers toegang te bieden tot het financiële systeem. We doen een geslaagd voorstel tot een blauwdruk voor een wereldwijd EU-sanctieregime – deze week overeengekomen met mijn collega’s in Brussel. Zodat we schenders van mensenrechten ook echt de toegang tot Europa kunnen ontzeggen en beslag kunnen leggen op hun bezittingen of banktegoeden.

Allemaal kleine stappen, die we heel gericht zetten. Zodat ook wij ons hopelijk op een dag – niet alleen in ons eigen land – in een ‘veel grotere oase’ bevinden, waar iedereen zijn kinderen en kleinkinderen in vrijheid kan zien opgroeien. Sterker nog, dat is ieders recht. Want ieder mens heeft recht op een waardig, gezond, veilig en vrij leven. Daarvoor zal ik me blijven inzetten zolang er mensenrechtenschendingen zijn. Pragmatisch en gedreven.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.