Necrologie

Oude communist maakte als burgemeester van Moskou een rijkeluisstad

Joeri Loezjkov (1936-2019) De beoogde opvolger van Jeltsin werd burgemeester van de Russische hoofdstad. Tijdens die regeerperiode van 18 jaar werd zijn echtgenote de rijkste vrouw van Rusland.

Burgemeester Loezjkov in 1997
Burgemeester Loezjkov in 1997 Foto E.J. Flynn/AP

Bijna twintig jaar was hij burgemeester van Moskou, maar hij had ook zomaar president van de Russische Federatie kunnen worden. In 1999 was de populaire Joeri Loezjkov een van de belangrijkste kandidaten voor de opvolging van de zieke Boris Jeltsin.

Op Oudejaarsdag maakte Jeltsin ineens bekend af te treden en de macht over te dragen aan de jonge premier Vladimir Poetin. Loezjkov telde zijn knopen en zag af van de presidentsverkiezingen van maart 2000, die Poetin simpel won. Loezjkovs partij, ‘Vaderland-Heel Rusland’ fuseerde met Poetins partij ‘Eenheid’ tot de huidige regeringspartij ‘Verenigd Rusland.’

Joeri Loezjkov, die dinsdag op 83-jarige leeftijd overleed in een ziekenhuis in München, had een goed oog voor de politieke machtsverhoudingen. Toen in 1993 het Russische parlement rebelleerde tegen Jeltsin, liet burgemeester Loezjkov het gas en licht van de Doema afsluiten.

Anti-Medvedev

Joeri Loezjkov werkte decennialang in de petrochemische Sovjet-industrie. In 1987 maakte het communistische partijlid de overstap naar Moskou. In 1992 werd hij door Jeltsin aangesteld als burgemeester. In de jaren daarna werd hij diverse malen met grote meerderheden herkozen. Het was toenmalig president Medvedev die hem in 2010 uit het ambt zette. Volgens Loezjkov moest hij vertrekken omdat hij een tweede termijn van Medvedev niet wilde steunen. Die termijn kwam er niet, want Medvedev maakte plaats voor de terugkeer van Poetin. Ook dat had Loezjkov dus goed gezien.

Lees ook:Hoe voorkom je een tweede Maidan? Zo pakt de Russische politie illegale demonstraties aan

Onder Loezjkov maakte Moskou een stormachtige demografische en economische ontwikkeling door. Overal werden kantoorpanden en winkelcentra uit de grond gestampt, in een eclectische stijl die architecten nog steeds een doorn in het oog is. Boomtown Moskou leek soms één grote bouwput. Moskovieten herinneren zich de louche casino’s, de eindeloze files (het autobezit nam exponentieel toe) en de ratten in de metro. Intussen groeide de economie in de hoofdstad bijna twee keer zo hard als in de rest van het land.

Geruchten over corruptie

Loezjkovs vrouw Jelena Batoerina stond aan het hoofd van een bouwbedrijf: in zijn achttien jaren burgemeesterschap werd zij Ruslands rijkste vrouw. De geruchten over corruptie en bevoordeling waren nooit ver weg, maar harde bewijzen werden nimmer geleverd. Een gerechtelijk vooronderzoek naar verkoop van een stuk land van Batoerina’s bouwbedrijf Iteco aan de Bank van Moskou (in handen van de gemeente) tegen twee keer de marktwaarde werd in 2013 in een diepe la gestopt.

Loezjkov had conservatieve, haast reactionaire denkbeelden: verschillende malen verbood hij de jaarlijkse Moskouse gay parade. In 2002 stelde hij voor om Felix Dzerzjinski zijn oude plek terug te geven voor de ingang van het kantoor van de FSB. In 1991 had een menigte het standbeeld van de gehate oprichter van de geheime dienst van zijn sokkel getrokken. Tegenstanders verzamelden 114.000 handtekeningen om Loezjkovs plan te verhinderen.

Door de bloeiende economie in de hoofdstad ontstond er onder Loezjkov een middenklasse met liberale ideeën – ideeën die zich op termijn zouden vertalen in de eis tot politieke veranderingen. Dat laatste zal Loezjkov maar matig zijn bevallen.