Reportage

‘Voor jongeren zijn klimaatverandering en mensenrechten niet los van elkaar te zien’

Mensenrechtenorganisatie Amnesty richt zich naast mensenrechten nu ook op thema’s als verandering van het klimaat. Daarbij spelen jongeren een grote rol.

Studenten flyeren voor de 24-jarige Yasaman Aryani uit Iran. Zij kreeg zestien jaar cel omdat ze weigerde haar hoofddoek te dragen.
Studenten flyeren voor de 24-jarige Yasaman Aryani uit Iran. Zij kreeg zestien jaar cel omdat ze weigerde haar hoofddoek te dragen. Foto David van Dam

De hoogste onderscheiding van mensenrechtenorganisatie Amnesty International won de Zweedse klimaatstaker Greta Thunberg (16) dit jaar. En dat is terecht, vindt student International Law Khatra Nur (21). „Greta was superzichtbaar dit jaar”, zegt Nur, een van de ongeveer vijftig jongeren die vorige week in een zaaltje in Den Haag de ‘National Student Day’ van Amnesty bijwoonde.

Dat een belangrijke mensenrechtenprijs wordt gewonnen door een klimaatactivist, is niet zo vreemd. Door de jaren heen werden de thema’s waar het in 1961 opgerichte Amnesty zich mee bezighoudt, steeds breder. Dat gaat niet zonder discussie. In 2006 schreef de Britse onderzoeker Stephen Hopgood over de richtingenstrijd binnen Amnesty tussen de ‘hervormers’ en de meer behoudende mensen. „Mensenrechten en andere onderwerpen zijn onderling verbonden”, zegt Nur.

Na de lunchpauze wordt er een online actie voorbereid voor de 24-jarige Yasaman Aryani, die door de Iraanse autoriteiten veroordeeld is tot zestien jaar cel omdat ze weigerde haar hoofddoek te dragen. Ze is een van de jongeren voor wie geschreven wordt tijdens Write for Rights. Bij de mensenrechtencampagne van Amnesty werden vorig jaar wereldwijd bijna 6 miljoen brieven geschreven naar machthebbers.

Lees ook:Jongeren willen actie voor het klimaat voor het te laat is

Zo wordt er geschreven voor inheemse jongeren in Canada die actie voeren tegen kwikvergiftiging. De brieven – of tweets – die voor de 22-jarige Filippijnse klimaatactivist Marinel Ubaldo geschreven worden, zijn volgens de website van Amnesty ook „een oproep aan overheden wereldwijd om de landen te helpen die het zwaarst getroffen worden door klimaatverandering”.

Belangrijke rol voor jongeren

Amnesty focust zich inderdaad ook op andere thema’s, beaamt Paul Helsloot (51). En jongeren spelen daar volgens hem een belangrijke rol in. Helsloot werkt al zeventien jaar voor de organisatie en is sinds 2015 manager media&politieke zaken. „Over de richting van Amnesty is intern natuurlijk ook discussie”, vertelt hij in het Amsterdamse hoofdkantoor van Amnesty Nederland. De meningen onder de achterban zijn verdeeld: 59 procent van de Amnesty-afdelingen wereldwijd vindt dat klimaatverandering een van de prioriteiten moet zijn, 41 procent vindt van niet. „Het is deels ook een geografische scheidslijn”, zegt Helsloot. Het idee van ‘economische rechten’ bijvoorbeeld, „leeft veel meer in ontwikkelingslanden dan hier.”

Maar volgens hem drukken jonge activisten een belangrijke stempel op dit debat: „Voor jongeren zijn thema’s als klimaatverandering en mensenrechten niet los te zien van elkaar.” Studente Nur denkt dat dat komt doordat jongeren hun nieuws via sociale media binnenkrijgen. „Daar loopt alles door elkaar. Onderwerpen worden nu minder in hokjes geplaatst.”

De jongeren op de bijeenkomst in Den Haag zijn via lokale studentengroepen bij Amnesty betrokken. De studentengroepen organiseren lezingen en filmavonden over mensenrechten, en zetten zich in tijdens nationale campagnes. Acht op de tien aanwezigen zijn jonge vrouwen. Ook zijn er opvallend veel internationale studenten.

Van de 250.000 Nederlandse donateurs, is slechts ongeveer 7 procent jonger dan dertig jaar, zegt Helsloot. Intussen agenderen jonge activisten wel nieuwe thema’s - niet alleen via de studentengroepen.

Zo werd hij een paar jaar geleden gebeld met de vraag of Amnesty zich ook wilde bezighouden met problemen met gaswinning en aardbevingen in Groningen. „Maar ik was bang dat we over dat onderwerp te weinig expertise in huis hadden.” De Amnesty-afdeling die daarover ging, bevestigde dat. Helsloot: „We zouden vanaf nul moeten beginnen.”

Anders lag dat bij het debat over Zwarte Piet. Amnesty koos ervoor zich wel publiekelijk uit te spreken en bekritiseerde in 2016 de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb omdat hij de demonstratievrijheid zou van actiegroep Kick Out Zwarte Piet zou hebben geschonden. Helsloot: „We deden al veel op thema’s zoals etnische profilering, in samenwerking met organisaties zoals Controle Alt Delete. Zwarte Piet was in die kringen al een onderwerp, daarom stond het bij ons ook al vroeg op de radar.”

Een thema waar volgens Nur meer aandacht voor mag komen bij Amnesty, zijn de rechten van mensen met een beperking. „We hebben er in het verleden al wel eens wat mee gedaan”, vertelt ze. „Maar ik denk dat we nog veel meer kunnen doen.”