Een aanslag is nu minder waarschijnlijk

Dreigingsniveau De NCTV verlaagt het dreigingsniveau voor het eerst sinds 2013. Maatregelen tegen jihadisten hebben effect.

In januari 2018 kwam de Belgische terrorismebestrijder Paul Van Tigchelt naar eigen zeggen met een voldaan gevoel thuis van zijn werk. Hij had Islamitische Staat een belangrijke slag toegebracht, zo vertelde hij zijn vrouw.

De OCAD (de Belgische NCTV), waaraan Van Tigchelt leiding geeft, had zojuist het dreigingsniveau in België verlaagd. Daarmee had de organisatie de angst die IS-terroristen westerse samenlevingen willen inboezemen, wat kleiner gemaakt.

Van Tigchelt vertelde zijn verhaal begin oktober aan zo’n honderd Nederlandse experts terrorismebestrijding en andere deskundigen op een NCTV-symposium in Den Haag. Tot dat moment had Nederland verlaging van het dreigingsniveau, zoals in België, niet aangedurfd. Er was ook minder noodzaak toe. Het dreigingsniveau in Nederland is namelijk, anders dan in dat land, niet gekoppeld aan specifieke (beveiligings)maatregelen, zoals die rond het Binnenhof. Is dat wel zo en je wilt – zoals België in 2018 – soldaten van de straat hebben, dan móét je het niveau wel verlagen.

Maandag gebeurde in Nederland alsnog wat Van Tigchelt bijna twee jaar geleden had bewerkstelligd. Zijn evenknie bij de NCTV, Pieter-Jaap Aalbersberg, kondigde aan het dreigingsniveau te verlagen van 4 naar 3 (op een schaal van 5); de eerste verlaging sinds maart 2013. Reden: er zijn structureel minder aanslagen in Europa. De kans op een aanslag is voorstelbaar, maar niet concreet aanwezig.

Copycat

Dreigingsniveaus verhogen is gemakkelijker dan verlagen, was de teneur van de bijeenkomst waar Van Tigchelt sprak. Angst speelt daarbij een rol, maar ook gevestigde belangen. Een NCTV-bestuurder vertelde dat, zodra verlaging van het dreigingsniveau overwogen werd, lagere overheden en politie in het geweer kwamen. De financiering van antiterrorisme- en deradicaliseringsprogramma’s kon op de tocht komen te staan.

Deskundigen zoals de Leidse hoogleraar terrorisme en contraterrorisme Edwin Bakker riepen de NCTV op daar niet te veel de oren naar te laten hangen. Ze moest volgens hem bestaande dreigingen met zelfvertrouwen tegemoet te treden. Bovendien: hoge dreigingsniveaus verliezen hun geloofwaardigheid, naarmate ze langer in stand worden gelaten. De stoet van andere dreigingen die de laatste jaren de revue had gepasseerd bij de NCTV – tot en met Kick Out Zwarte Piet – deed te weinig alarmerend aan.

De NCTV blijkt de kritiek te hebben verwerkt. De dreigingsanalyse die de terrorismebestrijder maandag publiceerde, weerspiegelt iets van het zelfvertrouwen waar Bakker in oktober om vroeg.

Er is oog voor de effectiviteit van maatregelen. „Overheidsmaatregelen hebben steeds meer effect op de [jihadistische] beweging”, schrijft de NCTV. „Vooral repressieve maatregelen, zoals arrestaties en veroordelingen, enkelbanden, contact- en gebiedsverboden hinderen jihadisten met name op de korte termijn in hun onderlinge contact en activiteiten. De druk van de overheid bedreigt de samenhang en daadkracht, en vermindert mogelijk de aantrekkelijkheid van het jihadisme voor nieuwe aanwas.”

Niet dat er geen dreigingen overblijven, maar die zijn minder gevaarlijk, aldus de NCTV. De meest afgetekende dreiging vindt de veiligheidscoördinator die van klimaatactivisten. Hun beweging is gemotiveerd, groeit hard en overtreedt met regelmaat de wet, zoals met bezetting van straten en pleinen door Extinction Rebellion. Buitenlandse metgezellen oefenen hun radicaliserende invloed uit. Ook trekt de klimaatbeweging extreem-linkse activisten die eerder in extremistische, antifascistische kringen verkeerden, of zich in de asieldiscussie roerden.

Net als in vorige dreigingsanalyses gaat de NCTV uitgebreid in op – in haar ogen – schadelijke salafistische invloeden in de samenleving. Ze verwijst enkele keren naar recente publicaties van NRC en Nieuwsuur. Die brachten de salafistische invloed op islamitisch onderwijs binnen en buiten islamitische scholen in kaart, alsmede de buitenlandse financiering erachter. Deze invloeden kunnen leiden tot radicalisering en ondermijning van de democratische rechtsorde, aldus de NCTV.

Wat betreft extreem-rechts is de NCTV minder bezorgd over samenhangende organisaties dan over mogelijke acties van eenlingen. „Er bestaat ook in Nederland het risico dat een extreem-rechts georiënteerde eenling online inspiratie opdoet”, aldus de dreigingsanalyse. „of dat een gewelddadige eenling copycatgedrag vertoont naar aanleiding van een aanslag zoals in Christchurch, Nieuw-Zeeland.” Daar doodde in maart een Australische rechts-extremist 51 bezoekers van twee moskeeën.

De NCTV komt ook terug op de polarisatie rond Zwarte Piet. Die kan tot geweld leiden, zoals op 9 november in Den Haag. Toen verstoorden voorstanders van Zwarte Piet een bijeenkomst van Kick Out Zwarte Piet en richtten vernielingen aan. De polarisatie rond het sinterklaasfeest zal voortduren, denkt de NCTV.