Necrologie

Paul Volcker: de Fed-bankier die het inflatiemonster versloeg

Paul Volcker (1927-2019) Paul Volcker was de beste centrale bankier van zijn generatie. De boomlange bestuurder overleed zondag op 92-jarige leeftijd.

Paul Volcker was na zijn carrière bij de Fed economisch adviseur van president Obama.
Paul Volcker was na zijn carrière bij de Fed economisch adviseur van president Obama. Foto Lucas Jackson/ Reuters

Van de meest verguisde tot de meest geliefde centrale bankier van de afgelopen halve eeuw. Zo valt de loopbaan van de maandag op 92-jarige leeftijd overleden Paul Volcker bondig samen te vatten.

Volcker werd berucht nadat de Amerikaanse president Jimmy Carter hem in 1979 aanstelde om een einde te maken aan de steil oplopende inflatie in de Verenigde Staten. De geldontwaarding beliep op het hoogtepunt bijna 14 procent. Volcker schroefde de rente snel en hevig op, tot een nu onvoorstelbare 20 procent. Volckers aanpak slaagde: de inflatie liep terug naar 3 procent in 1983. Maar de ingreep ging wel gepaard met de hevigste naoorlogse recessie tot dan toe.

Volckers beleid luidde een tijdperk in van wat later de ‘grote moderatie’ is gaan heten. Inflatie werd nooit meer een groot probleem in de westerse economieën, en de allengs lagere rentes die centrale banken zich konden permitteren waren een extra aanjager voor de economische groei en de ontwikkeling van de beurskoersen en onroerendgoedprijzen.

Volckers carrière als centrale bankier eindigde in 1987, toen president Reagan hem verving door Alan Greenspan, die vervolgens tot begin 2006 zou aanblijven.

Politiek onafhankelijk

Het was Volckers ingreep die centrale bankiers sinds die tijd het aura gaf van welwillende technocraten aan wie het rentebeleid veel beter kon worden overgelaten dan aan politici. Daartoe had hij bewezen in staat te zijn. Zijn voorganger Arthur Burns was er, zoals veel economen destijds, van overtuigd dat het begrotingsbeleid de meeste invloed had op de inflatie en dat de centrale bank minder grip had. Volcker bewees met zijn politiek van hoge rentes dat een centrale bank de overheid niet nodig had om de inflatie succesvol te bevechten. Sterker nog: de regering-Reagan werkte hem in wezen met grote begrotingstekorten ook nog tegen.

Volckers overwinning bestendigde de politieke onafhankelijkheid van westerse centrale banken. In de jaren negentig werd de Britse centrale bank als een van de laatste eveneens onafhankelijk. Een centrale bank die los stond van de politiek was ook een eis voor deelname aan de Economische en Monetaire Unie van de EU die in 1999 van start ging.

Volcker had er een diepe recessie voor over om de inflatie in te tomen

De reputatie van centrale bankiers kreeg een hevige klap toen in 2008 de Lehman-crisis uitbrak. Met name Volckers opvolger Greenspan kreeg zware kritiek omdat hij een te soepel monetair beleid zou hebben gevoerd. De werkelijkheid was complexer. De economische liberalisering van de jaren negentig, de opkomst van China en de vloed aan spaargeld door de vergrijzing droegen waarschijnlijk even veel of meer bij aan de lage inflatie en rente.

Lees ook deze column van Menno Tamminga over centrale bankiers: Hoe centrale bankiers echte helden werden

Hoe dan ook kwam er met Lehman een snel en pijnlijk einde aan de sterrenstatus van centrale bankiers die was begonnen met Volcker. Het was Volcker zelf die vervolgens in 2009 zijn naam gaf aan een regel die het banken moeilijk moest maken om te speculeren met hun eigen kapitaal. Dat moest helpen een nieuwe crisis te voorkomen.

Zwitserse bankrekeningen

Eerder, in 1996, gaf hij leiding aan wat de Volcker-commissie is gaan heten. Deze instelling haalde Joods kapitaal boven water dat sinds de Tweede Wereldoorlog was blijven slapen op Zwitserse bankrekeningen, maar waar de erfgenamen vervolgens niet aan kwamen of zelfs het bestaan niet van wisten. Deze opdracht kenmerkte Paul Volcker. Iedereen vertrouwde de Amerikaanse, boomlange (2,01 meter) centrale bankier.

Volcker is begonnen als econoom bij de Amerikaanse centrale bank in 1952. Hij was vervolgens bestuurder bij de Chase Manhattan Bank en onderminister van Financiën onder president Nixon. Hij maakte mee hoe in 1971 de dollar van het goud werd losgekoppeld en het naoorlogse stelsel van Bretton Woods ter ziele ging. Hij noemde het de belangrijkste gebeurtenis uit zijn professionele leven. Vanaf 1975 was Volcker voorzitter van de Federal Reserve van New York. Dat was, en is, de uitvoerende tak van het stelsel van centrale banken, de Federal Reserve Board. In 1979 werd hij voorzitter van de Board zelf.

Nadien bekleedde Volcker verschillende functies in de financiële sector. Zo was hij investment banker bij de firma Wolfensohn & Co, van de latere Wereldbankpresident James Wolfensohn.

Volcker spande zich later in voor fatsoenlijk publiek bestuur, en was economisch adviseur van de Amerikaanse president Obama. De zoon uit een Duitse immigrantenfamilie stierf zondag op 92-jarige leeftijd. Als enige ster onder de centrale bankiers die overeind bleef.