Mindfulnesstraining voor bouwvakkers met werkstress

Bouw Na een burnout heeft loodgieter Hans Andriessen zich omgeschoold tot mindfulnesstrainer. Maar: „Je moet het geen mediteren noemen. Dat willen bouwvakkers niet.”

Onveiligheid is een bron van werkstress in de bouw. Hans Andriessen: „Je hebt zó een ongeluk, het gevaar is overal.”
Onveiligheid is een bron van werkstress in de bouw. Hans Andriessen: „Je hebt zó een ongeluk, het gevaar is overal.” Foto Bram Petraeus

Toen loodgieter Hans Andriessen na een jaar uitval terugkwam in de bouwkeet, had hij een opdracht voor de andere bouwvakkers. Hij had een burn-out en een depressie gehad, en tijdens zijn herstel een opleiding tot mindfulnesstrainer gedaan. Doe een minuut je ogen dicht, zit stil en let op je ademhaling, zei hij tegen zijn collega’s. „Dat vonden ze wel grappig..”

Na nog geen dertig seconden begon iedereen te wiebelen en te klieren. De dagen erna probeerde Andriessen het nog een paar keer, en toen hield-ie het voor gezien. „Dit gaat niet werken, dacht ik. Maar de maandag erop vroegen ze er zelf om. Gaan we niet eerst een minuut stilzitten?”

Als er één beroepsgroep baat kan hebben bij mindfulness, dan is het de bouw, vindt Andriessen (48). Hij zette kort geleden zijn praktijk BouwMind op, voor mindfulness, coaching en burn-outbegeleiding. Speciaal voor metselaars, stukadoors, ijzervlechters, tegelzetters en alle anderen die niet van vage taal houden.

Bouwvakkers zijn bijzonder vatbaar voor burn-out, meent Andriessen. Tel maar op: de hoge werkdruk op de bouwplaats, de voortdurende alertheid om niet iets op je hoofd te krijgen of in een gat te stappen, het stelselmatig negeren van je lichaam. En, zegt hij, de houding van de gemiddelde bouwvakker. „Een bouwvakker is een probleemoplosser. Als er iets is, gaat-ie het fixen.” Dat is handig op de bouwplaats, maar niet in het hele leven.

Marathons lopen

Andriessen zit aan een grote tafel in zijn praktijkruimte op een sober bedrijventerrein naast Dronten. In de hoek ligt een stapel yogamatjes. Hij vertelt hoe hij zelf baat had bij mindfulness tegen werkstress, een groot probleem in de bouwsector, waar 547.000 mensen werken.

Het verzuim van bouwplaatspersoneel neemt de afgelopen jaren weliswaar af, en ligt inmiddels met 5,2 procent iets boven het gemiddelde van 4,3 procent van alle beroepsgroepen. Maar die daling is grotendeels te danken aan het feit dat de bouw veiliger is vergeleken met tien jaar geleden. Werkstress blijft volgens arbodiensten en branchevereniging Bouwend Nederland één van de grote aanjagers van uitval. Andriessen: „Als jij loodgieter bent en je hebt dag in, dag uit een plafonneur achter je aanzitten met haast, dan ga je dat voelen. Alles moet snel, snel, snel.” De vele bouwvakkers die in de crisis zzp’er zijn geworden, zijn extra kwetsbaar. Zij voelen ook nog eens de druk om elke maand genoeg geld te verdienen.

Lees ook dit verhaal over zzp’ers in de bouw: ‘Als je iets mankeert, kun je ophoepelen’

Wat ook niet helpt is dat je op een bouwplaats altijd alert moet zijn. „Je hebt zó een ongeluk, het gevaar is overal.” In de pauze zag Andriessen dat het zijn collega’s niet lukt om even te ontspannen. „Ze duiken meteen in hun telefoon, op zoek naar prikkels. Ze staan helemaal aan.” De bouwplaats en de bouwkeet – vaak kaal en rommelig – zijn geen plekken die uitnodigen tot een goed gesprek over gevoelige zaken.

Zelf ging Andriessen marathons lopen tegen de werkstress. „Prima natuurlijk, maar het was veel te veel, ik herstelde niet meer.” Aan burn-out dacht hij niet toen hij na tien jaar keihard werken in 2016 plots instortte. Hij sliep niet meer, raakte somber. De bedrijfsarts adviseerde twee weken rust en daarna halve dagen werken. „Die eerste ochtend huilde ik de ogen uit mijn hoofd. Ik schaamde me zó voor mijn collega’s.” Een gesprek met de ggz-medewerker van de huisartsenpraktijk hielp ook niet. „Ik dacht: ik krijg zo’n geitenwollen sok, en die kreeg ik ook.” Uiteindelijk hielp een intensieve psychologische behandeling hem er weer bovenop.

Én een cursus mindfulness, waardoor hij z’n lijf en z’n emoties onder ogen leerde komen. „Ik moest echt leren dat vermoeidheid niet alleen het gevoel is dat je hebt als je na een marathon in de hekken hangt. Vermoeidheid is ook een trillend been in bed, of dat je een zonnebril bij een bewolkte dag nodig hebt omdat het licht zo fel voelt.”

Hoofdpijn? Paracetamol

Bouwvakkers hebben een wonderlijke relatie met hun lichaam, zegt Andriessen. Ze werken er de hele dag mee en voelen het voortdurend. Tegelijkertijd zijn ze gewend aan lichamelijk ongemak. Ze doen zwaar werk en dragen de hele dag een vervelende helm, zware schoenen en grote handschoenen. Dat ongemak leren ze te negeren. „Kras op je arm? Bloed afvegen en doorgaan. Kou? Handschoenen. Hoofdpijn? Paracetamol. Zere knie? Brace. Je loopt er wel doorheen, zeggen ze dan.”

Vorig jaar stopte hij als loodgieter en werd hij coach, een investering die zijn vrouw gelukkig ondersteunt. Nu moeten er nog meer klanten naar zijn praktijk komen. Grote bouwbedrijven hebben wel interesse, maar die willen alleen cursussen ná het werk aanbieden. „Maar als ik hier ’s avonds tien man op een yogamatje leg, liggen ze allemaal te slapen.”

Andriessen geeft het liefst trainingen op het werk. Gewoon, ’s ochtends een half uurtje ergens bij de bouwplaats, en dan leren letten op het lichaam en de ademhaling. „Je moet het niet mediteren noemen, want dan denkt iedereen aan een man op slippers in een oranje jurk. Dat willen bouwvakkers niet.” ‘Losse’ bouwvakkers die zijn vastgelopen, wil hij ook helpen.

Andriessen heeft ook een opleiding tot ‘intuïtief coach’ gedaan, met een meer spirituele inslag. Hoe hij dat onder bouwvakkers in de markt moet zetten, weet hij nog niet helemaal. „Je kunt niet echt aankomen met readings en chakra’s bij bouwvakkers. Maar goed, als ik het kan verwoorden naar termen uit de bouw – zo van: je hebt zeven bouwblokken die niet goed zijn gestapeld – dan werkt het waarschijnlijk wel.”