Inspectie SZW onderzoekt gasvergiftiging binnenvaart

vergiftiging Vijf binnenschepen liggen stil nadat een schippersechtpaar door een vergiftigde lading op de intensive care is beland.

Binnenvaartschip op de Lek nabij Nieuwegein.
Binnenvaartschip op de Lek nabij Nieuwegein. Foto Hollandse Hoogte

De Inspectie SZW van het ministerie van Sociale Zaken doet onderzoek naar te hoge concentraties fosfine aan boord van binnenschepen die veevoer uit Oekraïne vervoerden. Een schippersechtpaar belandde als gevolg van vergiftiging door fosfine op de intensive care.

1 Wat is er gebeurd?

Een schippersechtpaar haalde dinsdagavond een lading samengeperst zonnebloemmeel op in de Amsterdamse haven. Volgens de Algemeene Schippers Vereeniging (ASV) lieten zij collega’s kort daarop weten dat ze zich slecht voelden en geregeld moesten overgeven. Achttien uur later, op de Lek ter hoogte van Nieuwegein, raakten zij dermate onwel dat ze van boord zijn gehaald en met zware vergiftigingsklachten zijn overgebracht naar de intensive care.

Onderzoek wijst op een veel te hoge concentratie van de gevaarlijke stof fosfine aan boord, aldus de Inspectie SZW. Vijf binnenschepen die in de Amsterdamse haven hetzelfde vergiftigde zonnebloemmeel laadden, zijn door de Inspectie aan de ketting gelegd. Ook is de Inspectie een algemeen onderzoek naar de vergiftiging gestart.

2 Wat is fosfine?

Fosfine is een giftig gas dat in de scheepvaart en andere vormen van transport onder meer ter ontsmetting en bestrijding van ongedierte wordt gebruikt. Blootstelling aan te hoge concentraties fosfine kan onder meer benauwdheid en hartritmestoornissen veroorzaken.

Een veiligheidshandleiding van het Havenbedrijf Amsterdam omschrijft fosfine als „het meest toegepaste ontsmettingsmiddel” voor bulkladingen. Fosfine wordt vaak in korrelvorm en in hulzen tussen de lading gestopt. In contact met waterdamp komt het vervolgens vrij. Fosfine wordt niet alleen bij losse lading toegepast, maar bijvoorbeeld ook als gas ingespoten in plastic bulkverpakkingen waarin cashewnoten worden vervoerd.

3 Wordt er niet op gecontroleerd?

Juist vanwege de grote gezondheidsrisico’s worden veel schepen verplicht op de aanwezigheid van fosfine gecontroleerd, zegt een woordvoerder van het havenbedrijf. Dat gebeurt bij binnenkomst in de haven door een gespecialiseerd extern bedrijf. Als de concentratie fosfine in orde is, wordt de lading vrijgegeven. Is de concentratie te hoog, dan moet de lading „rusten” en wordt de controle periodiek herhaald tot de fosfinewaarden voldoende zijn gedaald.

De lading zonnebloemmeel viel in de tweede categorie. Er zijn meerdere controles bij het schip uitgevoerd en uiteindelijk is de lading vrijgegeven”, zegt de woordvoerder. Hoe dat met zulke hoge fosinewaarden heeft kunnen gebeuren, wordt onderzocht.

4 Zijn er meer binnenvaartschepen met de giftige stof?

Het zonnebloemmeel was overgeladen van het zeeschip Smarta, dat vaart onder Liberiaanse vlag. Het was afkomstig uit Oekraïne. Op woensdag 27 november arriveerde de Smarta in Amsterdam met het meel, een veevoederingrediënt.

Volgens het Amsterdamse havenbedrijf is de lading van de Smarta overgeladen op zeventien andere binnenvaartschepen en duwbakken. De Inspectie SZW heeft vervolgens vijf van die schepen laten stilleggen. De binnenvaartschippers is dringend geadviseerd de schepen te verlaten en niet in hun woonruimtes te verblijven. „Zij mogen hun werkzaamheden pas weer hervatten als metingen uitwijzen dat het veilig is”, stelt de Inspectie SZW.

Waarom niet alle zeventien schepen zijn stilgelegd, wil de Inspectie gedurende het onderzoek niet zeggen. Het kan erop wijzen dat de concentratie fosfine aan boord van die schepen niet gevaarlijk hoog was.

5Hoe reageert de binnenvaart?

De Nederlandse binnenvaartvloot telt bijna 8.300 schepen. Van de 681 miljoen ton goederen die vorig jaar binnen Nederland vervoerd werden, namen binnenvaartschepen 18 procent voor hun rekening.

Bij binnenvaartschippers zit de schrik over het vergiftigingsincident er goed in, zegt Sunniva Fluitsma van branchevereniging ASV. „Wij vinden het met zijn allen vreselijk wat daar is gebeurd.”

De Facebook-pagina van de ASV staat vol reacties van binnenvaartschippers en sympathisanten die schrijven dat betere metingen nodig zijn en dit soort incidenten „anno 2019” niet mogen gebeuren. „Het baart ons zorgen”, zegt Fluitsma. „Als schipper krijg je een lading en je vertrouwt erop dat die veilig is.”