Recensie

Recensie Film

Even slikken bij nieuwe film Yael Bartana

Galerie Het is even slikken bij The Undertakers, een nieuwe film van Yael Bartana. De film is meer dan een obligaat pleidooi voor pacifisme, als het al een pleidooi is.

Beeld uit The Undertaker van Yael Bartana.
Beeld uit The Undertaker van Yael Bartana.

Er zit een wonderlijk soort poëzie in Yael Bartana’s nieuwe film The Undertaker. Die valt alleen niet meteen op als je, zoals ik, bij Annet Gelink Gallery in Amsterdam op het einde de film binnenvalt. Op dat moment was een groep van die typische jongvolwassen kunstfilmfiguranten – beschaafd gemengd van ras en kleur en vorm, gekleed in sobere, uniforme zandkleurige outfits – net bezig één voor één een geweer op de bodem van een vers gedolven graf te werpen. Dat was even slikken – er zijn kunstenaars bij wie ik bij zo’n dooddoener vermoedelijk was weggelopen. Maar dit was Yael Bartana, die onder andere het geweldige Trembling Time heeft gemaakt, en het klassieke drieluik And Europe Will Be Stunned. Dus bleef ik zitten – gelukkig.

The Undertaker is namelijk veel meer dan een obligaat pleidooi voor pacifisme. Je kunt je zelfs afvragen of de film wel een pleidooi is; het is eerder een wonderlijke mengeling van geschiedenis, meditatie, vormstudie en protest. Bartana draaide de film in Philadelphia, de stad waar in 1787 de Amerikaanse grondwet werd getekend. Aan het begin zijn we op een begraafplaats, waar wat (gewapende) soldaten rondhangen in kostuums die onmiskenbaar stammen uit die tijd. Zij worden al snel opgevolgd door de genoemde ‘figuranten’ – het blijken dansers die onder leiding van een vrouw met lang grijs haar en gekleed in een zwart pak (vast de undertaker uit de titel) op verschillende historische plekken in de stad een krachtige, bijna bezwerende choreografie uitvoeren naar ontwerp van de Israëlische Noa Eshkol (1924-2007). Hierna volgt een tocht van de groep door het stadscentrum (politie loopt mee, overal filmende telefoons) en zien we verschillende droneshots, onder andere van de begraafplaats. Daarmee lijkt Bartana te willen wijzen op de kracht van onderliggende patronen in de samenleving – abstracte vormen, patronen, rituelen, wat nog eens wordt versterkt door de sober gestileerde ‘dodenmaskers’ die de dansers bij tijd en wijle voor hun gezicht houden.

Door de subtiele verwijzing naar verschillende vormen van abstractie laat Bartana zien dat het verlangen naar, bijvoorbeeld, wapens, diep is geworteld in allerlei vormen van rituelen en bezwering. En dat je daar misschien alleen maar andere rituelen tegenover kunt stellen. Dat maakt het niet makkelijk er snel een einde aan te maken – maar daarmee niet minder belangrijk.