EU komt met sanctiewet, maar zonder gevoelige naam ‘Magnitsky’

Met de wet kunnen mensenrechtenschenders en corrupte functionarissen sancties worden opgelegd.

Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen.
Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen. François Lenoir/Reuters

Er komt een Europese wet waarmee sancties kunnen worden opgelegd aan individuen die betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen of grootschalige corruptie. Daarover bereikten Europese lidstaten maandag overeenstemming. De wetgeving is in andere landen, waaronder de Verenigde Staten en Canada, al eerder ingevoerd onder de noemer ‘Magnitsky-wet’. Dat de wet in de EU ook die naam zal krijgen, is echter zeer onwaarschijnlijk.

De nieuwe wet moet ertoe leiden dat de EU individuen een inreisverbod kan opleggen of financiële tegoeden kan bevriezen. In de Tweede Kamer maakten vooral D66 en CDA zich de afgelopen jaren sterk voor de wetgeving. In verschillende moties werd minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok (VVD) opgeroepen de sancties mogelijk te maken. Volgens het kabinet was de wetgeving echter pas zinvol als het in EU-verband gebeurde.

Lees ook Dubieuze geldstromen uit Rusland komen uit bij Nederlandse bedrijven en banken

Verdacht sterfgeval

De wet, en vooral de naam van de wet, ligt gevoelig omdat ze direct verbonden is met de dood van de Russische jurist Sergej Magnitsky. Magnitsky (37) stierf in 2009 onder verdachte omstandigheden (hij werd gemarteld en hem werd medische hulp ontzegd) in een Russische cel, nadat hij een grote belastingfraudezaak onthuld had. Na zijn dood startte zijn opdrachtgever, de Amerikaans-Britse investeerder Bill Browder, een onderzoek naar de zaak en een wereldwijde lobby voor een sanctiewet met Magnitsky’s naam, gericht op de betrokken Russische functionarissen. In de VS werd die in 2012 van kracht. Later werd de wet uitgebreid om ook andere mensenrechtenschenders aan te pakken.

Rusland neemt aanstoot aan de naam van de wet. Volgens de Russische overheid is Browder zelf betrokken bij diefstal en bij Magnitsky’s dood. Rusland deed meerdere pogingen om Browder uitgeleverd te krijgen.

Lees ook Russisch OM beschuldigt Browder van moord op Rus in VK

‘Een grote doorbraak’

Om Rusland niet voor het hoofd te stoten, blokkeerden verschillende EU-lidstaten de wetgeving. Dat er nu toch de vereiste unanieme oproep aan de Europese Commissie is om werk te maken van de wet, noemde minister Blok maandag „een grote doorbraak”. Als de Commissie komend jaar met een wetsvoorstel komt, verwacht Blok nog wel een „reële discussie” over de precieze uitwerking. „Maar ik ben hoopvol dat alle lidstaten dan ook zullen meestemmen.”

Blok wilde maandag niet vooruitlopen op de naam die de wet zal krijgen. Eerder dit jaar riep de Tweede Kamer hem op om in Brussel zijn best doen om de wet de naam ‘Magnitsky’ te geven. In Brussel verwacht vrijwel niemand dat dat gaat lukken: ook zonder de naam ‘Magnitsky’ wordt het nog een opgave alle lidstaten achter de wet te krijgen.