Reportage

De wijk wordt aardgasvrij met hulp van Shell

Testwoning In de Groningse wijk Paddepoel werkt Shell mee aan een warmtenet. Het onderzoek begon in een onopvallend Haags rijtjeshuis.

In de Groningse wijk Paddepoel worden twee warmtenetten aangelegd. De aanleg van het net van WarmteStad is in volle gang, het net waaraan Shell meewerkt, komt nog.
In de Groningse wijk Paddepoel worden twee warmtenetten aangelegd. De aanleg van het net van WarmteStad is in volle gang, het net waaraan Shell meewerkt, komt nog. Foto Kees van de Veen

Na jaren voorbereiding was het vorige maand zover: buurtcoöperatie Buurtwarmte presenteerde haar plannen aan bewoners in de Groningse wijk Paddepoel. Een warmtenet voor particuliere huurders en woningeigenaren, dat ontwikkeld is door bewoners, energiecoöperatie Grunneger Power én Shell. De basis van dat plan ligt bij Shell in Den Haag, waar het EcoGenie-huis staat.

Op nog geen 1.500 meter van het hoofdkantoor van Shell in Den Haag ligt het EcoGenie-huis. Van buiten is het een doodgewoon rijtjeshuis, van binnen is een laboratorium. Hier doen wetenschappers en studenten sinds 2013 onderzoek naar de verduurzaming van huizen. En niet in zomaar een huis, maar een slecht geïsoleerde jarendertigwoning, zoals er veel van in Nederland staan.

Bij binnenkomst begint projectleider Peter Breithaupt van Shell meteen over zijn nieuwste vondst: kauwgum plakken in de hoekjes van ramen. Daar ontstaan vaak gaatjes, waar warmte door ontsnapt. Het uitgekauwd kauwgumpje, dat als isolatiemateriaal dient, is een voorbeeld van wat ze in het huis doen: experimenteren met de verduurzaming, geholpen door 450 sensoren die alles meten.

Groene tak

Breithaupt mocht zich de afgelopen jaren ontfermen over het huis, waar de onderzoekers ook overnachten. Hij is één van de twintig experts die zes jaar geleden begon met onderzoek naar de energietransitie en de rol van Shell daarin, waaruit in 2016 Shell New Energies ontstond: de groene tak van het olie- en gasbedrijf.

Het rijtjeshuis in Den Haag diende jarenlang als medewerkerswoning. Deze woning werd een testwoning omdat het oud is en slecht geïsoleerd. „Vijfenzestig procent van de huizen in Noordwest-Europa is gebouwd voor de jaren tachtig”, zegt Breithaupt.

In de afgelopen jaren hebben ze alle duurzame warmtetechnieken uitgeprobeerd en getest. In de kelder staat een luchtwarmtepomp, een grondwarmtepomp met buizen die zeventig meter de grond in gaan en een microwarmtekrachtcentrale. Op het dak liggen zonnepanelen, op een afdakje eronder zonnecollectoren. En in de tuin staat nog een oude warmtewisselaar.

66 procent gas besparen

Maar waarom kijkt Shell hiernaar? „We hebben geleerd wat werkt en betaalbaar is”, zegt Breithaupt. „Voor 4.500 euro kunnen we een hybride warmtepomp installeren en met wat simpele isolatie 66 procent aardgas besparen.” Volgens Breithaupt werkt zo’n oplossing met een hybride warmtepomp (op stroom en aardgas) alleen voor vrijstaande huizen. In rijtjeshuizen moet te veel verbouwd worden om de kosten laag te houden.

Het is logisch dat Shell experimenteert met duurzame technologie, zegt Hans van Cleef, energie-econoom bij ABN Amro: „Kleine bedrijven ontwikkelen nieuwe technologieën, maar bedrijven zoals Shell hebben financiële slagkracht en kunnen flink opschalen. Als Shell brood ziet in een nieuwe technologie, dan kan het snel gaan”, zegt Van Cleef. „Zo heeft Tesla nog geen euro verdiend, maar staat de elektrische auto wel op de kaart.”

Als Shell brood ziet in een nieuwe technologie, dan kan het snel gaan

Hans van Cleef energie-econoom

De opgedane kennis over het Haagse rijtjeshuis past Breithaupt toe in de Groningse wijk Paddepoel, waar hij meehelpt aan het warmtenet van Buurtwarmte, dat de komende jaren moet worden aangelegd. Intern noemen ze het Groningse project EcoGenie 2.0. Het is het enige wijkproject waar Shell in zit, met een investering van 800.000 euro voor de ontwikkelingskosten.

De overeenkomst? Power to heat: net als in het Haagse rijtjeshuis zorgt een elektrische warmtepomp voor de warmte. Alleen komt er in Groningen één grote warmtepomp voor de hele wijk. „Het speerpunt van Shell is de toekomstige elektrificatie”, zegt Breithaupt. „Dus zoekt Shell naar elektrische oplossingen voor de bebouwde omgeving en zoekt toepassingen waar een markt voor is.”

Maar Shell is niet het enige bedrijf dat hiernaar kijkt , zegt Henri Bontenbal, strateeg bij netbeheerder Stedin. Essent experimenteert in Oss met vier bewoonde woningen die op vier verschillende manieren energiezuinig gemaakt zijn. „Die grote marktpartijen zijn nodig”, zegt Bontenbal. „Dankzij hun kapitaal kunnen projecten grootschalig opgezet worden.”

Wat wilt u weten over aardgasvrije wijken?
Nederland gaat van het aardgas af. Daar is tot 2050 de tijd voor, maar bij veel gemeentes gaat de spade nu al de grond in. Dat roept vragen op, die wij in het kader van ons project ‘Van het gas af’ graag beantwoorden. Wat is een goed alternatief voor de cv-ketel? En krijgen we zonder aardgas het huis wel warm? Heeft u ook vragen, laat het ons weten via dit formulier.
  1. Stel hieronder uw vraag

Achter de voordeur

Die marktpartijen zijn ook nodig voor de bebouwde omgeving, zegt Annemarie Costeris van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE). „Volgens het klimaatakkoord zijn gemeenten aan zet zijn om de duurzaamheidsplannen voor wijken te maken, maar marktpartijen moeten die plannen gaan uitvoeren”, zegt Costeris. „Dat betekent dat iemand achter jouw voordeur moet komen.” Daar komen de marktpartijen aan bod, zoals energiebedrijven die al klanten hebben in de wijk. Maar, zegt Costeris, „Shell heeft nauwelijks klantcontact met particulieren waar het gaat om de levering van gas of elektra.”

Uiteindelijk wil Shell met andere partijen een systeem aanbieden waarbij apparaten met elkaar kunnen communiceren. „Alleen werkt de warmtepomp van het ene merk bijvoorbeeld niet met de ketel van een ander”, zegt Breithaupt. Daarvoor zijn landelijke regels nodig. Ook kijkt Shell naar methoden om de energievraag te voorspellen. „Dat we weten wanneer er een energiepiek in een wijk is zodat we dat kunnen reguleren met het energieaanbod dat die week van zee komt.”