Analyse

De Russische sportwereld wacht nog meer onheil

Opnieuw is Rusland geschorst. Een westers complot? Anders dan Russische politici en journalisten reageert de baas van de Russische dopingautoriteit kalm. Hij weet dat Rusland nog niet van het Wada af is.

Joeri Ganoes, directeur van het Russische antidopingagentschap Rusada, staat in Moskou de pers te woord na de bekendmaking van de vierjarige schorsing door het WADA.
Joeri Ganoes, directeur van het Russische antidopingagentschap Rusada, staat in Moskou de pers te woord na de bekendmaking van de vierjarige schorsing door het WADA. Foto Alexander Nemenov/AFP

Temidden van al het tumult over het Russische dopingschandaal was er maandag één stem van de rede: die van de directeur van de Russische dopingautoriteit.

Rusada-directeur Joeri Ganoes gaf maandag een chaotische persconferentie over het besluit van het wereldantidopingagentschap Wada om zijn eigen organisatie de komende vier jaar te schorsen.

Rusland mag als gevolg niet deelnemen aan de Olympische Spelen van Tokio (2020), aan de Winterspelen van Beijing (2022) en aan het WK voetbal in Qatar (2022).

Maar Ganoes bekritiseerde die beslissing niet – integendeel. Tegenover de verhitte journalisten van de Russische staatsmedia, die een westers complot vermoedden, legde de directeur van de Russische antidopingautoriteit rustig uit waarop de beslissing van het Wada was gebaseerd. Alleen het zweet op zijn voorhoofd verraadde de stress.

Ganoes, aangesteld in 2017, heeft geen aandeel gehad in het door de Russische staat gesteunde dopingprogramma, dat het verboden programma van de voormalige DDR naar de kroon steekt. En Ganoes waarschuwde al eerder dat de Russische sport, vooral de atletiek, zich op de rand van de afgrond bevindt. Het is tijd voor nieuwe leiders in de sport, zei Ganoes maandag.

Lees ook: Ruslands ‘nieuwe begin’ bleek een farce

Pas toen een Russische journalist hem vroeg of minister van Sport Pavel Kolobkov zou moeten aftreden, nam hij gas terug: „Stop”. De voorzitter van Rusada gaat niet over de benoeming van de ministers, zei hij bescheiden. Misschien dacht hij even aan het lot van zijn voorganger Nikita Kamajev (52), die in 2016, na een rondje langlaufen plotseling in elkaar zakte en overleed.

Neutrale vlag

Rusland reageerde woedend op de aankondiging van het Wada. Premier Medvedev liet weten dat Rusland de schorsing gaat aanvechten voor het internationale sporttribunaal CAS. Maar Rusada-directeur Ganoes zei maandag al dat de kansen op succes bij het CAS bijna nul zijn. En al zei Ganoes het nog niet hardop: de Russische sport staat nog veel meer onheil te wachten.

De Rusada werd geschorst in 2016, na een vernietigend rapport van de commissie-McLaren. De Canadese jurist berichtte aan het Wada dat Rusland tussen 2012 en 2015 in de greep was van het grootste state sponsored dopingprogramma sinds de DDR. McLaren beschreef in detail hoe tijdens de Spelen in Sotsji (2014) agenten van de Russische geheime dienst betrokken waren bij het ontvreemden van besmette urinemonsters van Russische sporters – door een gat in de muur van het dopinglaboratorium.

De gevolgen van het McLaren-rapport waren zwaarwegend, maar niet catastrofaal. Tijdens de Spelen in Rio de Janeiro werd een aantal Russische sporters geweerd en bij de Winterspelen in Pyeongchang deden Russische atleten mee onder neutrale vlag, en ze haalden ook de nodige medailles binnen.

Maar Rusada-directeur Ganoes weet als geen ander dat het Wada de Russische sporters inmiddels in de nek hijgt. In september 2018 besloot het Wada Rusada opnieuw te accrediteren – onder voorwaarde dat het Wada volledige inzage zou krijgen in de dopinggegevens van duizenden Russische sporters in de periode 2012-2015. Die gegevens waren opgeslagen in het zogeheten Laboratory Information Management System (LIMS) van het Russische dopinglaboratorium in Moskou. Omdat de Russische Justitie de gegevens in beslag had genomen, had Ganoes geen toegang tot de LIMS. Toen de database na enig gesteggel werd overgedragen aan het Wada, bleek dat er op grote schaal was geknoeid. Sommige gegevens waren verwijderd, andere veranderd. Gemuteerde data waren voorzien van valse time stamps, waardoor het leek of ze waren opgemaakt voor 2015.

Brief aan Poetin

Voor het Wada is de maat nu vol. Maar de schorsing voor vier jaar is niet het enige onheil dat de Russische sport wacht. Ondanks de manipulaties in het LIMS heeft het Wada bij 47 sporters voldoende bewijs gevonden voor dopingovertredingen, zo blijkt uit eerdere persberichten. De dossiers van de atleten – onduidelijk is nog om wie het gaat – zijn doorgestuurd naar de individuele sportbonden. Het Wada heeft bovendien 145 sporters in het vizier van wie vaststaat dat hun data in het LIMS zijn gemanipuleerd – een aanwijzing voor mogelijke dopingovertredingen.

Lees ook: Dit is het brein achter het Russische dopingschandaal

En dan spreken we nog niet eens over de Russische sporters die tegen de lamp kunnen lopen als ze als ‘onafhankelijke kandidaat’ willen deelnemen aan de Spelen van Tokio, en dus door andere dopingbureaus worden getest. De periode tussen het verschijnen van het McLaren-rapport (juli 2016) en de Spelen in Rio (augustus 2016) was krap. Het gevolg was dat Russische sporters zonder goede controles mochten deelnemen.

„Dat is toen niet goed gelukt”, zegt Herman Ram, directeur van de Nederlandse Dopingautoriteit. „Er was weinig tijd. En er was misschien ook iets te weinig enthousiasme.” Ram verwacht echter dat in de aanloop van de spelen in Tokio nog verschillende „kleinere of grotere groepen sporters” zullen worden geschorst.

Rusada-directeur Ganoes weet dat ook. Al eerder sprak hij over de mogelijke ‘vernietiging’ van de Russische atletiek. Ganoes schreef een brief aan Poetin, waarin hij de Russische president vroeg om mee te werken met het Wada-onderzoek. Het dopingschandaal kan alleen op het niveau van het Kremlin worden opgelost, zei Ganoes maandag nog eens.

Een antwoord van de president heeft hij nooit gehad. „Ik ga niet nog eens contact opnemen.”

Correctie (10 december 2019): bij de Zomerspelen van Rio in 2016 deden Russische sporters niet onder neutrale maar onder eigen vlag mee.