Parijs-overleg met Poetin is een vuurproef voor Zelensky

Vredesoverleg in Parijs Rusland en Oekraïne hervatten vredesoverleg in Parijs. Gastheer Emmanuel Macron heeft zo zijn eigen belangen bij een succes.

President van Oekraïne Volodymyr Zelensky bezoekt troepen in Donetsk.
President van Oekraïne Volodymyr Zelensky bezoekt troepen in Donetsk. Foto Jevgenia Maksymova/AFP

Het is misschien wel de spannendste dag in de korte politieke carrière van de Oekraïense president Voldymyr Zelensky. Maandag spreekt hij in het Parijse Elysée voor het eerst met zijn Russische collega Vladimir Poetin. Op tafel ligt een hervatting van het zogeheten ‘Normandië-overleg’: de vredesgesprekken onder leiding van de Franse president Macron en de Duitse kanselier Merkel, die een uitweg moeten verschaffen uit het zich al vijf jaar voortslepende Donbas-conflict.

De voormalig tv-komiek Zelensky hoopt dat praten met Poetin de impasse kan doorbreken, iets waar niet iedereen in Oekraïne van overtuigd is. Volgens een opiniepeiling gelooft nog maar 14 procent van de Oekraïners dat concessies aan Rusland gedaan moeten worden voor vrede. Steun van zijn achterban kan Zelensky goed gebruiken. „Ik zal meer zelfvertrouwen hebben [in Parijs] als ik weet dat mijn land mij steunt”, klonk het vorige week niet heel overtuigend van de man die moet bewijzen dat hij zich door Poetin niet in de luren laat leggen. De laatste maanden merkte hij al hoe moeilijk de balanceer-act is tussen de eisen van Moskou en die van zijn eigen kritische landgenoten.

Want ondanks succesjes – een gevangenenruil deze zomer – haalde Zelensky zich deze herfst de woede van Oekraïners op de hals door in te stemmen met een omstreden stappenplan voor autonomie voor de Donbas. Volgens dat plan krijgt de oostelijke Donbas-regio een vorm van zelfbestuur door middel van ‘vrije en eerlijke’ verkiezingen onder toeziend oog van de OVSE. Daarna moet Oekraïne de controle over zijn grenzen terugkrijgen.

Lees ook Verkwanselt Zelensky de Donbas?

Weinigen die geloven dat Rusland zich aan de afspraken zal houden. Aan de top in Parijs gingen maanden van gesteggel vooraf, waarin Moskou telkens nieuwe voorwaarden op tafel legde. „Poetin geeft geen barst om de Donbas. Hij gebruikt het als Trojaans paard om Oekraïne te kunnen beïnvloeden”, schampert de Britse Oekraïne-expert Taras Kuzio telefonisch vanuit Den Haag. „En vrije en eerlijke verkiezingen zijn een lachertje in een gebied dat zo gemilitariseerd is.”

Waarom een ‘gedoemd’ vredesoverleg hervatten? Het was de Franse president Macron die daarop aanstuurde. Hij wil de banden met Rusland aanhalen, maar het onopgeloste conflict in Oekraïne zit hem in de weg. Macron pleit al langer voor dialoog en opheffing van sancties. Hij pleit voor terugkeer van Rusland in overlegstructuren. Critici vinden dat hij Poetin zo een kans biedt in eigen land te laten zien dat hij welkom is bij westerse leiders, zonder concessies te doen.

Lees ook Macron misrekent zich met toenadering tot Rusland

Oekraïners vragen zich af of hun onervaren president wel opgewassen is tegen Poetins spelletjes en tegen druk vanuit Europa. Na protesten in oktober gingen zondag opnieuw duizenden in Kiev de straat op om Zelensky te waarschuwen tegen ‘capitulatie’ voor Rusland.

Zelensky slaat daarom weliswaar een hardere toon aan richting Moskou, maar heeft weinig speelruimte, zegt Kuzio. „Zijn enige optie is Macron en Merkel te laten zien dat niet Oekraïne, maar Rusland de onderhandelingen ondermijnt. Macron wil tonen dat hij de regie in handen heeft. Maar als hij Oekraïne een slechte deal opdringt, kan dat leiden tot een nieuwe opstand.”

Het was Zelensky die zijn precaire situatie het beste verwoordde. Staand op een loopband in een Kievs fitnesscentrum zei hij in een videoboodschap: „Weet je, het is als rennen op een loopband (…) je verliest weliswaar calorieën, maar je blijft steken op dezelfde plek.”