Reportage

‘Ik ben opgelucht, na 37 jaar voelt het vonnis tegen Bouterse als een keerpunt’

Door het recente vonnis tegen Desi Bouterse was de herdenking van de Decembermoorden in Fort Zeelandia dit jaar extra beladen. „De strijd voor rechtvaardigheid is nog niet gestreden.”

Nabestaande Rani Sohansingh vertelt haar kinderen over de kogelinslagen op Bastion Veere in het Fort Zeelandia.
Nabestaande Rani Sohansingh vertelt haar kinderen over de kogelinslagen op Bastion Veere in het Fort Zeelandia. Foto Ranu Abhelakh

„Zien jullie de kogelgaten in de muur”, vraagt Rani Sohansingh haar twee zonen Rajeev (16) en Nitin (13). „Kun je nagaan hoeveel kogels er door hun lichamen zijn gegaan. Ze zijn als beesten beschoten”. Ze legt haar vingers op de centimeters diepe kogelgaten in de muur van het Bastion Veere, een kleine binnenplaats aan de rivierzijde van het zeventiende-eeuwse Fort Zeelandia. Op deze plek zijn op 8 december 1982 vijftien critici van de toenmalige legerleider Desi Bouterse tegen een muur gezet en standrechtelijk geëxecuteerd. Onder hen de ondernemer Robby Sohansingh, Rani's broer.

Uit het vonnis van rechter Cynthia Valstein-Montnor (120 pagina's dik) blijkt dat na forensisch onderzoek op deze plek, 93 kogelgaten zijn geïdentificeerd. „Ik heb het lichaam van mijn broer Robby na de moorden gezien. Hij was doorzeefd met kogels en de informatie van de rechtbank is daar alleen maar een bevestiging van. De 15 mannen zijn gemarteld en vermoord omdat iemand meende te beschikken over leven en dood”, zegt ze.

Ieder jaar herdenken familieleden de executies van de 15 mannen, onder wie journalisten, advocaten en vakbondsleiders. Er wordt gebeden, er zijn speeches en er worden kransen op de plek gelegd. Maar dit jaar is de bijeenkomst groter van opzet, meer beladen, en staat alles in het teken van het recente vonnis tegen Desi Bouterse: 20 jaar celstraf voor de moorden.

Geen bewijs

Bouterse, sinds 2010 president van Suriname, pleegde in 1980 met een groep militairen een staatsgreep en vestigde een militaire dictatuur in het land. Kritiek op het regime, zoals de 15 slachtoffers hadden, werd niet getolereerd en leidde tot de moorden in 1982. Volgens Bouterse waren de 15 mannen van plan met steun van het buitenland een staatsgreep te plegen en zijn ze 'op de vlucht neergeschoten'. Maar volgens de rechtbank is daar geen bewijs voor gevonden. „Die leugen is nu onomstotelijk door de rechtbank aan diggelen geslagen. De roep om gerechtigheid is beantwoord door drie dappere vrouwelijke rechters. De 15 mannen mogen met trots vanuit de hemel naar ons kijken vandaag”, zegt Sunil Oemrawsingh, nabestaande en voorzitter van de Stichting 8 december tegen het aanwezige publiek.

Op de binnenplaats van het monumentale fort, waar tegenwoordig het Surinaams Museum is gevestigd, staat een witte tent opgetuigd met de levensgrote, kleurrijke portretten van de vijftien slachtoffers. „Mijn vader, André Kamperveen, was behalve eigenaar van het kritische radiostation ABC ook bestuurslid van de FIFA en hij was minister van Sportzaken geweest”, legt Henk Kamperveen uit aan een scholier van 13 die belangstelling toont.

Nog niet geboren

Dit jaar zijn er meer jongeren aanwezig en is de herdenking, op de speeches van de voorzitter en een aantal geestelijken na, vooral in handen van jonge nabestaanden – de kleinkinderen van de vermoorde mannen. „Ik was nog niet geboren toen mijn opa samen met 15 andere mannen 37 jaar geleden hier tegen de muur is gezet en er kogels uit automatische geweren op hen werden geschoten”, zegt Zahara Kamperveen (19), de kleindochter van André Kamperveen, tegen het aanwezige publiek. Een groep van zo’n zestig mensen is even daarvoor de monumentale trappen van het fort opgelopen, en via een smalle, lange gang naar de plek gelopen waar de moorden hebben plaatsgevonden. Ingetogen en rustig leest Zahara Kamperveen de namen van de slachtoffers voor. „John Baboeram, 36 jaar advocaat. Bram Behr, 31 jaar journalist. Cyril Daal, 46 en voorzitter van de Moederbond.” Rani Sohansingh wordt emotioneel bij het luisteren naar de namen en de kranslegging die daarop volgt. De bijeenkomst is door het vonnis ook extra beladen, sommige nabestaanden zijn zelfs met spoed uit Nederland gekomen om hier vandaag in het Fort te zijn. „Aan de ene kant voel ik me opgelucht en voelt het vonnis na 37 jaar strijd als keerpunt”, zegt Rani na de kranslegging. „Maar het vonnis alleen is niet genoeg, dus de strijd is nog niet gestreden”.

Bouterse in beroep

Tijdens een partijbijeenkomst van zijn politieke partij NDP zei Bouterse afgelopen vrijdag spottend dat door het vonnis van de Krijgsraad de eenheid binnen zijn partij juist versterkt is. „Eigenlijk moet ik de zogenaamde Krijgsraad bedanken. Er was nogal wat geruzie tussen partijleden in de verschillende wijken maar door het vonnis voelt iedereen zich weer een echte NDP’er”, aldus Bouterse, die behalve president ook voorzitter van de NDP is. Zijn advocaat Irwin Kanhai maakte tijdens de bijeenkomst bekend definitief in verzet en hoger beroep te gaan tegen het vonnis, daarover lanceerde hij eerder tegenstrijdige berichten. Volgens Kanhai krijgt Bouterse door gebruik te maken van zijn beroepsmogelijkheden nu weer de status van verdachte en kan hij dus meedoen met de verkiezingen van 2020. Over zijn deelname aan de verkiezingen is Bouterse duidelijk. „Mijn naam zal met dikke vette letters op de kandidatenlijst prijken”, zei hij in de lokale media afgelopen week.

Bij de herdenking zondag zijn de nabestaanden niet onder de indruk van de uitlatingen van Bouterse, ze voelen zich gesterkt door het vonnis. „We wisten al dat hij schuldig was”, zegt Rani’s zoon Rajeev bij de muur vol kogelgaten. „Door het vonnis is het nu bevestigd en zijn de moordenaars ontmaskerd.”

Correctie 8/12: In een eerdere versie van dit artikel stond dat André Kamperveen voorzitter was van wereldvoetbalbond FIFA. Hij was er bestuurslid.