Recensie

Recensie Theater

Oud-politicus Jan Pronk gereduceerd tot goeroe in nieuw toneelstuk

PvdA-coryfee Theatermaker Anoek Nuyens blijft in haar voorstelling over PvdA-coryfee Jan Pronk vanwege haar kritiekloze benadering aan de oppervlakte steken.

Anoek Nuyens waardeert Jan Pronk omdat hij ‘op alles een antwoord heeft’. Alsof hij een soort Yoda is.
Anoek Nuyens waardeert Jan Pronk omdat hij ‘op alles een antwoord heeft’. Alsof hij een soort Yoda is. Julian Maiwald

Het decor van Julian Maiwald belooft wat. Op een wand voor verkiezingsposters zijn alle affiches effen roodgekleurd. Het lijkt wel het spookbeeld van het ‘cultuurmarxisme’ dat radicaal-rechts zo graag ophangt: een wereld waarin alle tegenspraak is uitgesloten. Het is een spannende manier om een voorstelling te beginnen over Jan Pronk, de man die in zijn lange politieke carrière het ‘linkse geweten van de sociaal-democratie’ werd genoemd.

Van een dergelijke kritische benadering is in de voorstelling zelf echter niets te merken. Theatermaker Anoek Nuyens vertelt over haar ontmoetingen met de gewezen politicus in een toon van adoratie. Ze gaat eens in de zoveel tijd bij hem langs om helderheid over de wereld te verkrijgen, omdat hij ‘op alles een antwoord heeft’ – alsof hij een soort Yoda is. Nuyens besteedt meer tijd en aandacht aan het uitspreken van haar bewondering dan aan Pronks daadwerkelijke ideeën, laat staan dat ze eraan toekomt om ze van enig weerwoord te voorzien.

Vooral een geschiedenisles

De voorstelling is op zijn best als geschiedenisles. Nuyens leert van Pronk over de geschiedenis van de sociaal-democratie in Nederland; ze vertelt bevlogen over grondleggers als Willem Vliegen, die in 1894 de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij oprichtte, en over de nog altijd relevante politieke vuistregels die Pronk van Joop den Uyl leerde.

Ze weet deze politieke inhoud echter onvoldoende met het nu te verbinden. Nuyens verliest zich in uiteenzettingen over haar twijfels, haar angsten en haar vage verlangen naar ‘verbinding’, wat culmineert in een slotmonoloog die uitblinkt in sentimentele nietszeggendheid. Je kan vanuit dat gevoel van intellectuele machteloosheid haar dorst naar de antwoorden die Pronk te bieden heeft goed begrijpen, maar Nuyens reduceert haar subject zo tot goeroe. Juist vanuit respect voor de waarde van Pronks gedachtengoed had het Nuyens gesierd zich wat antagonistischer op te stellen – door een gelijkwaardige uitwisseling was Pronk wat meer leven ingeblazen.