Onderzoek naar gasvergiftiging binnenvaartschip

Vijf vragen over vergiftigingsincident Vijf binnenvaartschepen liggen stil nadat een schippersechtpaar door een vergiftigde lading op de intensive care belandde.

De Bochtafsnijding Delftse Schie (niet het betreffende schip). Foto Lex van Lieshout/ANP
De Bochtafsnijding Delftse Schie (niet het betreffende schip). Foto Lex van Lieshout/ANP

De Inspectie SZW doet onderzoek naar te hoge concentraties fosfine aan boord van binnenvaartschepen die veevoer uit Oekraïne vervoerden. Een schippersechtpaar belandde als gevolg van vergiftiging op de intensive care.

Wat is er gebeurd?

Een schippersechtpaar haalde dinsdagavond een lading samengeperst zonnebloemmeel op in de Amsterdamse haven. Volgens de Algemeene Schippersvereeniging (ASV) lieten zij aan collegaschippers al snel weten dat ze zich slecht voelden en geregeld moesten overgeven. Achttien uur later, op de Lek ter hoogte van Nieuwegein, raakten zij dermate onwel dat ze van boord zijn gehaald en met zware vergiftigingsklachten zijn overgebracht naar de intensive care.

Onderzoek wijst op een veel te hoge concentratie van de gevaarlijke stof fosfine aan boord, aldus een woordvoerder van de Inspectie SZW. Vijf binnenvaartschepen die in de Amsterdamse haven hetzelfde vergiftigde zonnebloemmeel laadden, zijn door de Inspectie aan de ketting gelegd. Ook is de Inspectie een algemeen onderzoek naar de vergifiting gestart.

Wat is fosfine?

Fosfine is een giftig gas dat in de scheepvaart en transport onder meer ter ontsmetting en bestrijding van ongedierte wordt gebruikt. Blootstelling aan te hoge concentraties van fosfine kan onder meer benauwdheid en hartritmestoornissen veroorzaken.

Een veiligheidshandleiding van het Amsterdamse Havenbedrijf omschrijft fosfine als „het meest toegepaste ontsmettingsmiddel” voor bulkladingen. Fosfine wordt vaak in korrelvorm en in hulzen tussen de lading gestopt. In contact met waterdamp komt het vervolgens vrij. Fosfine wordt niet alleen bij losse lading toegepast, maar bijvoorbeeld ook als gas ingespoten in de plastic bulkverpakkingen waarin cashewnoten worden vervoerd.

Lees ook: Twee schippers in ziekenhuis opgenomen door hoge concentratie gas aan boord

Wordt er niet op gecontroleerd?

Juist vanwege de grote gezondheidsrisico’s worden veel schepen verplicht op de aanwezigheid van fosfine gecontroleerd, vertelt een woordvoerder van het Havenbedrijf Amsterdam.

Dat gebeurt bij binnenkomst in de haven door een gespecialiseerd extern bedrijf. Vervolgens zijn er twee opties: de concentratie fosfine is in orde en de lading wordt vrijgegeven, of de concentratie is te hoog. In dat geval moet de lading „rusten” en wordt de controle periodiek herhaald tot de fosfine-waarden voldoende zijn gedaald.

De lading zonnebloemmeel viel in de tweede categorie. „Er zijn meerdere controles bij dat schip uitgevoerd en uiteindelijk is de lading vrijgegeven”, zegt de woordvoerder. Hoe dat met zulke hoge fosinewaardes heeft kunnen gebeuren, wordt onderzocht.

Het zonnebloemmeel was overgeladen van zeeschip Smarta, dat vaart onder Liberiaanse vlag en – via de Zwarte Zee – afkomstig was uit Oekraïne. Op woensdag 27 november arriveerde de Smarta in Amsterdam met het meel, een veevoederingrediënt.

Zijn er meer binnenvaartschepen met de giftige stof?

Volgens het Amsterdamse Havenbedrijf is de lading van de Smarta overgeladen op zeventien andere binnenvaartschepen en duwbakken. De Inspectie SZW heeft vervolgens vijf van die schepen stilgelegd door er alle werkzaamheden te verbieden. De binnenvaartschippers is dringend geadviseerd de schepen te verlaten en niet in hun woonruimtes te verblijven. „Zij mogen hun werkzaamheden pas weer hervatten als metingen uitwijzen dat het veilig is”, stelt de Inspectie SZW.

Waarom niet alle zeventien schepen zijn stilgelegd wil de Inspectie gedurende het onderzoek niet zeggen. Het kan erop wijzen dat de concentratie fosfine aan boord van die schepen niet gevaarlijk hoog was.

Hoe reageert de binnenvaart?

De Nederlandse binnenvaartvloot telt bijna 8.300 schepen. Van de 681 miljoen ton goederen die vorig jaar binnen Nederland vervoerd werden, namen binnenvaartschepen 18 procent voor hun rekening. Bij binnenvaartschippers zit de schrik over het vergiftigingsincident er goed in, zegt Sunniva Fluitsma van branchevereniging ASV. „Wij vinden het met zijn allen vreselijk wat daar is gebeurd.”

De Facebook-pagina van ASV staat vol reacties van binnenvaartschippers en sympathisanten die schrijven dat betere metingen nodig zijn en dit soort incidenten „anno 2019” niet mogen gebeuren. „Het baart ons zorgen”, zegt Fluitsma. „Als schipper krijg je een lading en je vertrouwt erop dat die veilig is.”