Opinie

In de rechtspleging ziet het er nergens goed uit

De Rechtsstaat

Dit was dus de week waarin drie zwarte Amerikanen vrijkwamen na 36 jaar onschuldig in de gevangenis te hebben gezeten. Waarin drie strikt onafhankelijke rechters in Paramaribo hun autoritaire staatshoofd wegens moord tot twintig jaar cel veroordeelden. Waarin nachten achtereen in de Haagse wijk Duindorp gemaskerde relschoppers druk waren met de ME – naar het waarom is het gissen. Waarin een vervroegd vrijgelaten moslimterrorist in het Verenigd Koninkrijk instak op deelnemers aan een bijeenkomst van criminologen, reclasseringswerkers en ex-gedetineerden. Waarna het bekende verbitterde debat uitbrak over de vraag wie dit had moeten voorkomen – welke partij had toch ooit de fatale handtekening gezet waardoor deze man vrij kon zijn? Ofwel de gekoesterde fictie van een samenleving waarin veiligheid voor iedereen een kwestie is van stemmen op de juiste partij.

Waarin onze minister van Justitie varkensboeren aanmoedigde dierenactivisten voortaan met een waterspuit van het erf te jagen en hun auto’s zelf af te pakken. Creatief met eigenrichting, dat idee. De week waarin Poolse burgers massaal demonstreerden tegen de nieuwe Discipline Kamer die Poolse rechters vervolgt wegens ‘plichtsverzuim’ als ze onwelgevallige uitspraken doen. Waarin de Haagse politieleiding vaststelde dat klokkenluider Aboulouafa grotendeels gelijk had en een aantal agenten bestrafte wegens wangedrag en discriminatie. Waarin de Amsterdamse burgemeester, hoofdofficier en politiecommissaris wegens personeelskrapte besloten om onderzoeken naar zware criminaliteit te stoppen, specialistische teams te ontbinden en vijf bureaus ’s nachts te sluiten.

Vergat ik iets? Misschien. De profijtelijke ‘hectoliterbonussen’ van brouwers voor studentencorpora waardoor zuipen zelfs geld kan opleveren? Als bij de volgende groentijd weer een derdejaars zatlap op het hoofd van een eerstejaars gaat staan, kunnen we dus naar Heineken of AB InBev wijzen. Valt dit al onder ondermijning of is dit gewoon parasiteren?

O ja, drie forensische klinieken uit de Randstad willen per kort geding bij het kabinet ‘fatsoenlijke tarieven’ afdwingen. Dat klinkt heel netjes, een kort geding, maar het is ook vrij gek. Dit zijn particuliere klinieken, die een essentiële overheidstaak uitvoeren, vergelijkbaar met politie en rechtspraak. Maar toch via open inschrijvingen hun diensten moeten offreren. Hier worden potentieel de gevaarlijkste daders die we hebben, behandeld. En ook vrij succesvol – het recidivepercentage is lager en de termijn van opsluiting is in beginsel onbepaald. Desondanks zou radicaal rechts in de Kamer al die klinieken het liefst sluiten. Met als enige reden dat het om ‘tuig’ gaat. Ja, en dan?

Het kabinet voerde intussen een tariefkorting van 4 procent door, waardoor forensische zorg vooral in de Randstad niet meer kostendekkend is. Het personeel is er schaarser en duurder dan elders, net als het onderhoud. Dat loopt dus vast. En nu mag de rechter dit beslechten. Politici die klagen over inmenging van de rechter kunnen zich ook afvragen of ze daar zelf mede debet aan zijn? Ik vraag het maar.

Uiteindelijk komt het allemaal uit hetzelfde voort. De uitvoeringsorganisaties van de rechtsstaat zijn sterk vermagerd uit de economische crisis na Lehman Brothers (2008) gekomen. Er is bezuinigd, gereorganiseerd en gecentraliseerd met schaalvergroting en hogere werkdruk tot gevolg. Of het nu om rechtshulp, handhaving, rechtspraak, behandeling of strafexecutie gaat. Het ziet er nergens goed uit. De overheid anticipeerde onvoldoende op de vergrijzing, op de snelle herleving van de arbeidsmarkt, op internationalisering, op digitalisering. Nu is er een stevige ontwikkel- en capaciteitsachterstand en zitten we met rechtspleging van een decennium geleden.

In de brief van de Amsterdamse burgemeester zit een treffende passage. De hoofdstad is er als gevolg van de nieuwe Nationale Politie netto 480 fte’s op achteruit gegaan. En nu kan het zelfs niet de bestaande vacatures vervullen.

Zo’n kort geding van drie TBS-klinieken is een symptoom. En niet alleen van geldgebrek – het tekent ook de stilstand en verschraling van het hele apparaat.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.