Recensie

Recensie Theater

Circus Treurdier: theaterstuk over seksistisch kinderboek als ironische kritiek op de tijdgeest

Circus Treurdier Valérie Pos speelt met verve de boze puber Erica Speen, die ‘schijt’ heeft aan alles. Het stuk is wel kritisch over veranderende normen en waarden. Maar niet scherp.

De muziekleraar is volgens rebelse pubermeid Erica een ‘pervert’ in ‘ Het Verhaal van Erica Speen (een remake)’
De muziekleraar is volgens rebelse pubermeid Erica een ‘pervert’ in ‘ Het Verhaal van Erica Speen (een remake)’ Bowie Verschuuren

De wereld is geobsedeerd door oorspronkelijkheid, meent schrijver JJ Daalder. Hij niet: zijn ‘remake’ van het oude kinderboek Het verhaal van Erica Speen is zéér trouw aan het origineel. Honderd procent zelfs, durft hij wel te stellen. Kritiek op het verhaal verwerpt hij of verwijst hij rechtstreeks door naar de (allang overleden) oorspronkelijke auteur, en het toneelgezelschap dat zo dadelijk een theaterbewerking op de planken brengt heeft zich naar zijn smaak veel te veel vrijheden gepermitteerd.

Theatercollectief Circus Treurdier – ook bekend van hun VPRO-serie TreurTeeVee – bedacht een oud, racistisch en seksistisch kinderboek om te onderzoeken hoe er wordt omgegaan met veranderende normen en waarden.

Opstandig pubermeisje in korte broek

Na het zeer geestige inleidende interview, krijgen we de theateradaptatie van het boek te zien: in verschillende, (expres) suffe theatertafereeltjes zien we de coming-of-age van het opstandige pubermeisje Erica, dat zich aan de oerconservatieve greep van haar omgeving ontworstelt – bijvoorbeeld door stiekem hele korte broekjes te dragen of haar muziekleraar een ‘pervert’ te noemen. Haar ouders reageren met een pak ransel (moeder) of een borrel drinken (vader). Als de plaatselijke muziekleraar zijn ontslag krijgt omdat hij tegenwoordig ‘not done’ meer is, proberen ze krampachtig vast te houden aan hun oude normen.

Lees ook De geestige dystopie van TreurTeeVee

Met veel gevoel voor zelfspot brengen de vaste collectiefleden Ellen Parren, Jan-Paul Buijs en Peter van Rooijen hun bordkartonnen personages tot leven. Een ontdekking is Valérie Pos, die als Erica Speen met een onmetelijk chagrijnige mimiek voortdurend aan alles ‘schijt’ loopt te hebben. Totdat ze uiteindelijk volwassen is en ook zij slachtoffer wordt van een onontkoombaar verlangen naar vroeger. Want hoe rebels ook, uiteindelijk dooft ieders vuur. Idealisme maakt onvermijdelijk plaats voor een krampachtig vasthouden aan een sterk geïdealiseerd palet aan herinneringen.

Schijnnostalgie en ironie

Het verhaal van Erica Speen (een remake), geregisseerd door Suze Milius, heeft met zijn absurde gekte alles in zich om een scherpe kritiek te leveren op de snel veranderende tijdgeest, waarin aan de ene kant mensen doorslaan in conservatisme en schijnnostalgie (Zwarte Piet en blokfluitles), terwijl aan de andere kant het progressief verzet ook maar vormelijk blijft: het afzetten om het afzetten.

Helaas is de theatertaal van Circus Treurdier zo hapklaar, dat die kritiek nergens scherp wordt. De makers begeven zich geen moment buiten de eigen (vertrouwde) kaders van de ironie. Dat is een stijlmiddel dat ze uitstekend beheersen, maar gaandeweg ook gaat vervelen en bovendien enigszins gemakzuchtig aanvoelt. Daardoor blijft Het verhaal van Erica Speen (een remake) per saldo toch een ongevaarlijke, vluchtige toneelvoorstelling die deze tijdgeest maar schetsmatig vangt.