Foto Johan Ordenez / AFP

Zuidpooltoerisme: gletsjers kijken vanuit het bubbelbad

Het toerisme naar Antarctica neemt al jaren toe, volgens cijfers van de International Association of Antarctica Tour Operators. Vorig seizoen (november-maart) ging het om ruim 55.000 bezoekers. Het Antarctisch Schiereiland is een van de gebieden op aarde die het snelst opwarmt door toedoen van klimaatverandering. Is dit ramptoerisme?
Antarctica is in trek. Naar verwachting bezoeken dit seizoen bijna 80.000 toeristen het gebied. Mensen zeggen het te willen bezoeken omdat het zo ‘puur’ is, zo ‘groots’ of ‘ongerept’. Het heeft ook ‘een onwereldse schaal’. Maar niet iedereen kan het zich veroorloven. Een 18-daagse cruise kost tussen de 7.000 en 25.000 euro. En het kan nog grootser. Vanaf 2021 zal een nieuw cruiseschip (momenteel in aanbouw) 88-daagse reizen van pool tot pool aanbieden, voor prijzen oplopend tot 135.000 euro per persoon. Maar verstoort het bezoek van steeds meer mensen niet juist die puurheid van Antarctica?

Voorafgaand aan hun reis naar Antarctica bezoeken toeristen het Chileense nationaal park Torres del Paine (foto onder, links). Ze vertrekken naar het zuidpoolgebied vanaf Ushuaia, de zuidelijkste stad ter wereld. Rechterfoto: Een gletsjer in het zuiden van Chili.

Het cruiseschip MS Roald Amundsen is het eerste hybride schip ter wereld. Het is niet alleen uitgerust met een dieselmotor, maar ook met een brandstofcel (een soort batterij) die op waterstof loopt. Zo wordt de uitstoot van roet en fijnstof beperkt. Maar helemaal schoon is het niet, luidt de kritiek van sommige milieuorganisaties. En daarbij vliegen mensen vaak duizenden kilometers naar Chili, het vertrekpunt van de reis. De meeste bezoekers (32 procent) zijn Amerikanen, gevolgd door Chinezen (15 procent) en Australiërs (12 procent). Foto Johan Ordenez / AFP

De passagiers kijken uit op de gletsjers van Chiriguano Bay op de Zuid-Shetlandeilanden. Foto Johan Ordenez / AFP

Eenmaal in het zuidpoolgebied worden de toeristen met bijboten aan land gebracht, in dit geval voor een bezoek aan Orne Harbor. ‘Ik snap wel waarom mensen naar Antarctica willen’, zegt ecoloog Peter Convey van de British Antarctic Survey, die al decennialang de natuur op en rond Antarctica bestudeert. ‘Het is een fantastische plek.’ Convey is niet perse tegen het toerisme. ‘Als het op een goede manier gebeurt. De regels zijn nu best streng.’Foto Johan Ordenez / AFP

Er zijn zorgen dat toeristen uitheemse zaden en kleine organismen meebrengen die de oorspronkelijke flora en fauna verstoren. Maar volgens ecoloog Peter Convey van de British Arctic Survey zijn ladingen voor de wetenschappelijke stations op Antarctica veruit de belangrijkste bron van nieuwe, invasieve soorten. Zo is bijvoorbeeld straatgras hier terechtgekomen, net als diverse muggensoorten en grondkevers. Foto Johan Ordenez / AFP

Toeristen bezoeken Greenwich Island. Ze worden geïnstrueerd om op het pad te blijven en afstand te houden tot dieren. Van tevoren hebben ze hun kleren gezogen, om niets uitheems op het eiland te introduceren. Naast de toeristen die Antarctica kort bezoeken, werken er 5.000 wetenschappers in het gebied. Ook zij kunnen de natuur beïnvloeden. ‘Elke stap kan de vegetatie beschadigen en de gemeenschappen van ongewervelden veranderen’, schrijft Convey in een recent artikel over veranderingen op Antarctica (Science Advances, 27 november 2019). Foto Johan Ordenez / AFP

Een stormbandpinguïn bij Orne Harbour, Zuid-Shetlandeilanden. Aan land is de rijkdom aan planten en dieren in Antarctica niet heel groot. Dat komt omdat slechts 0,5 procent van het enorme continent een deel van het jaar ijsvrij is. In zee is de biodiversiteit juist heel groot, vooral op de bodem. Alleen koraalriffen zouden rijker aan soorten zijn.Foto Johan Ordenez / AFP

Toeristen aan land bij Orne Harbur. Foto Johan Ordenez / AFP

Toeristen kajakken bij Half Moon Island. Foto Johan Ordenez / AFP

Een enkeling waagt een duik in het arctische zeewater. Foto Johan Ordenez / AFP

Vanaf het dek kijken toeristen uit op een baai van Brabant Island. Het schip heeft een ‘infinity pool’, een sauna en drie restaurants. Ook kunnen passagiers lezingen bijwonen over onder meer walvissen en Charles Darwin. Maar het onderwerp klimaatverandering wordt juist vermeden. ‘Het leidt tot conflicten’, zegt Verena Meraldi, die bij de cruise operator het wetenschappelijk programma verzorgt, tegen een meereizende journalist van persbureau AFP. ‘Er zijn mensen die het accepteren als feit, maar anderen niet.’ Foto Johan Ordenez / AFP

Vanuit het zwembad aan boord kijken toeristen uit op gletsjers op Brabant Island. Foto Johan Ordenez / AFP

Het cruiseschip vaart langs een ijsberg bij Half Moon Island. Foto Johan Ordenez / AFP

Een ijsberg in de buurt van Half Moon Island. Op dit eiland komen onder meer stormbandpinguïns voor. Op het Antarctisch Schiereiland slinken de populaties van Adélie-pinguïns op veel plekken, terwijl die van de ezelspinguïn juist toenemen. Foto Johan Ordenez / AFP

Toeristen zigzaggen een sneeuwhelling op, bij Orne Harbor. ‘Mijn 107de land’, zei een Deense toerist tegen de AFP-journalist, toen hij voet op Antarctica zette. Foto Johan Ordenez / AFP

Brabant Island, gelegen in het noordelijke deel van het Antarctisch Schiereiland. Deze foto is genomen vanaf een toeristenboot. Aan het eind van de reis vroeg de AFP-journalist bezoekers of het hen heeft veranderd? ‘Ik ben er diep van binnen meer van overtuigd geraakt dat ik in mijn dagelijks leven zo milieuvriendelijk als mogelijk moet leven’, zei een 72-jarige Amerikaan. Iemand anders zei: ‘Ik dank niet dat ik de wereld ga veranderen. Het beste zou zijn als niemand naar Antarctica reist.’ Foto Johan Ordenez / AFP