Opinie

Lezen als tijdverspilling

Frits Abrahams

Hoe krijgen we onze pubers aan het lezen? Een brandende vraag, begreep ik uit de berichtgeving over een internationaal leesonderzoek. Nederlandse tieners lezen steeds slechter, hun leesvaardigheid is onder het gemiddelde van de vijftien EU-landen gedaald.

Hun leesplezier is ook minder dan in andere landen, 60 procent leest alleen maar als het echt moet, bijna de helft vindt lezen tijdverspilling. Ik was niet verbaasd toen ik die cijfers zag, want ze stemden overeen met mijn indrukken uit het dagelijks leven. Hoeveel kinderen zie je nog een boek lezen? Vaak zijn ze in het bezit van een smartphone waarop ze urenlang gebiologeerd filmpjes bekijken. Het beeld hapt nu eenmaal makkelijker weg dan het woord.

Ik wil niet de onheilsprofeet uithangen, maar ik vrees dat vooral de boekenbranche door deze ontwikkeling een reusachtige dreun zal krijgen. Wie als 15-jarige nauwelijks leest, zal het vermoedelijk ook als 25-jarige niet doen, laat staan op hogere leeftijd.

De eerste geschrokken reacties uit de boekenwereld zijn dan ook begrijpelijk. „Ik ben nog even aan het bijkomen van de cijfers”, zei CPNB-directeur Eveline Aendekerk in NRC. Wat mij aanspreekt in haar plannen is de nadruk op het bereiken van de lezer, en niet alleen de jongere, maar ook de volwassene – vooral degenen die denken dat ze geen tijd hebben om te lezen of dat ze het niet leuk zullen vinden.

Het lijkt mij bovendien nodig dat met name de ouders van die onderzochte tieners bereikt worden. Misschien kan de schade beperkt blijven als zij hun kinderen het goede voorbeeld kunnen geven.

Het zijn vrome gedachten, maar zullen ze ook iets uithalen? De laatste jaren valt mij de gretigheid op waarmee vooral de dertigers en veertigers ‘netflixen’, als ik dat neologisme voor het nieuwe kijken mag gebruiken. Ook degenen met een goede opleiding en baan – en vaak tevens de ouders van die tieners. Series, films, documentaires, het is een nooit meer opdrogende stream. En wat er al die uren ook stroomt – het is geen boek.

Als je ouders zich op die manier vermaken, waarom zou je het als kind dan anders moeten doen? Omdat het slecht is voor je leesvaardigheid? Jammer dan, je bent de enige niet.

Niet dat de oudere generatie anders zou hebben gehandeld als ze destijds hetzelfde gigantische aanbod aan afleiding had gehad. Het beeld is altijd verleidelijker geweest dan het woord, ik zou me suf hebben ‘genetflixt’.

Bovendien is lezen, vooral van fictie, voor velen nooit zo aantrekkelijk geweest. Een interessant voorbeeld trof ik onlangs aan in een column van sportjournalist Henk Hoijtink. Hij herinnerde zich zijn interview met Louis van Gaal, een intelligente, goed opgeleide man die als sportleraar ook veel met jeugd heeft gewerkt. Hield Van Gaal van literatuur, vroeg Hoijtink hem. Nee, zei Van Gaal, hij vond het nutteloos, op school had hij alleen de uittreksels gelezen. „Ik ben niet geïnteresseerd in de verbeelding van een medemens, behalve als hij een relatie met me heeft. Ik leef van de functionaliteit.”

Die zit. Daar kunnen ze het mee doen bij het CPNB. Achter Van Gaal zie ik een instemmende menigte – meer mannen dan vrouwen – verrijzen. Functionaliteit, daar gaat het in het leven om. De rest is, hoe zeiden die tieners het ook weer... tijdverspilling.