Hij leed onder zijn eigen kennis

In deze rubriek elk weekeinde een necrologie van iemand die recent is overleden.

Joop Boer (1945-2019) was ver voor iedereen activist voor het behoud van de aarde.

Het gezin Boer in Drenthe, met Joop als tweede van rechts.

Het gezin Boer in Drenthe, met Joop als tweede van rechts.

Foto privécollectie

Op een oktoberochtend in 1992 nemen twee mannen in feloranje overlevingspakken in alle vroegte plaats op stoelen die die nacht op twee palen in zee bij Lauwersoog zijn geplaatst. Als protest tegen een militaire oefening in het natuurgebied. „Stilte, hier wordt geschoten”, is de opdruk van het spandoek dat het duo met zich meedraagt. De marine stuurt een boot van de marechaussee die de twee van zee plukt. Ze worden gearresteerd en de kanonnen zwijgen die dag niet.

Joop Boer in 2006 als toonbeeld van zuinig leven: energierekening nul euro. Foto Sake Elzinga

Joop Boer was een van de bedenkers van de actie en een van de twee arrestanten. Hij stond als bioloog, energiedeskundige, bioboer en activist – motto „de aarde kan wel zonder de mensen, maar de mensen kunnen niet zonder de aarde” – aan de basis van vele protesten, onder meer tegen kernenergie. Hij was een van de sleutelfiguren in de acties tegen de kerncentrale bij Dodewaard, en werd door mede-activisten als „goeroe” en „kennisbasis” beschouwd, weet boezemvriend Joop Oudelohuis.

Boer groeide op in een gezin met zes kinderen dat onder gezag van de vader Nederlands-Hervormd werd grootgebracht. Tot zijn tiende woonde hij in Drenthe, toen het gezin naar Rotterdam verhuisde, kon hij zijn draai niet vinden. „Hij was die eerste jaren in de grote stad als jongen van de boerderij echt ongelukkig”, weet zijn broer Hans. Boer vocht veel op school, broertje Hans moest dan vaak zijn bril vasthouden. In de Rotterdamse jaren overleed zijn moeder. Boer nam verschillende bijbaantjes om het gezin financieel te ondersteunen en zette zijn eigen plannen jaren in de wacht.

Toen hij het huis uit kon, ging hij in Israël in een kibboets werken. Na een bijna fataal ongeluk werd Boer zich naar eigen zeggen bewust van de aarde, en van haar kwetsbaarheid.

Hij was in de dertig toen hij in Groningen biologie ging studeren. Studiegenoten leerden hem kennen in de kantine, waar Boer discussieerde over klimaatbeleid en energiebeheer. „Hij zocht iets tot de bodem toe uit als hij ergens aan begon”, herinnert studievriend Henk Jansen zich. Jansen en Boer maakten deel uit van een groep die elke week bijeenkwam om te dineren en discussiëren. Idealisme was het fundament van de vriendschap.

Boer dacht in praktische oplossingen, voor het milieu, maar ook in het alledaagse. Toen de gang in zijn studentenhuis aan de Marnixstraat te smal voor zijn fiets bleek, zaagde hij een stuk van het stuur. Jarenlang fietste hij met afgezaagd stuur door de stad. Het kenmerkt de man die overal mogelijkheden zag. Boer zette na zijn studententijd verschillende voedselinitiatieven op, hij wilde mensen bewust maken van hun voeding en doen beseffen dat ze goed voor de aarde moesten zorgen. Hij was streng voor zichzelf, niemand kon aan zijn sobere stijl tippen: per jaar produceerde hij slechts anderhalve zak afval. Een auto, een ijskast of een mobiel had hij niet. In 1990 werd Boer veganist. Ieder jaar dacht de monteur van de energieleverancier dat er met de meter geknoeid was, want telkens liep het verbruik verder terug. Boer had al in de jaren 90 zes zonnepanelen op het dak, trok de wc door met water dat overbleef van de afwas en maakte zijn huis nooit warmer dan dertien graden. Met twee kleine kacheltjes stookte hij het warmer als vrienden kwamen.

In 1981 was Boer een van de initiatiefnemers voor het protest tegen een centrifugefabriek in Almelo. Drie dagen blokkeerden actievoerders de fabriek. Hét moment van het protest deed zich voor toen de ME met charges demonstranten wegsleepte en arresteerde, vertelt mede-initiator Oudelohuis. Boer liep rustig naar de agenten toe, opende de veiligheidskleppen op de helm van twee agenten en ging met ze in gesprek. „Hebben jullie kinderen? Wat is hun toekomst? Hoe denken jullie over kernenergie?”

Na jaren actievoeren besloot Boer in 2000 dat hij zich niet langer wilde verzetten tegen, maar zich wilde inzetten vóór. ‘Positief protesteren’. Hij zette Zonnewijzer op, een bedrijfje om mensen in Groningen te motiveren op zonne-energie over te gaan.

In 2003 kocht Boer in Drenthe een stukje grond dat hij als voedselbos inrichtte en de ‘Droomgaard’ doopte. Hij plantte er fruitbomen en gewassen, om zelf voedsel te produceren. In die tijd leerde Boer ook zijn vrouw kennen, met wie hij naar De Steeg verhuisde, bij Arnhem. Samen kenden ze goede jaren, en vele vrienden kwamen langs in hun voedselbos. „Als je Boer met schone vingers zag, had hij een slechte dag gehad”, lacht Oudelohuis.

Na een val met de fiets werd zijn gezondheid minder. In de blessuretijd van zijn leven raakte Boer verbitterd. „Mensen bewonderen me om mijn inzet en levensstijl, maar ze nemen die nooit over”, klaagde hij tegen vrienden. Hij verloor zijn optimisme en tolerantie, weet Jansen. „In dat opzicht is er een gelijkenis met onze vader”, meent broer Hans Boer. Oudelohuis herinnert zich een periode waarin Joop Boer maanden de telefoon niet opnam; hij bleek depressief in bed gebleven te zijn. Boer zag het land afglijden, de politiek verkeerde keuzes maken, terwijl de wetenschappelijke inzichten al sinds de jaren 1980 helder waren. Uiteindelijk ging hij lijden onder zijn eigen kennis.